و از لذّت مكالمه با او بهرهمند شدى ، و از جام رحمت و كرامت او نوشيدى بدان اين نشانهء حسن توجّه او و اجابت دعاهاى توست و شايستگى يافتهاى كه به خدمت او كمربندى پس داخل مسجد شو كه به تو اذن و امان داده شده است و گرنه مانند بيچارهاى كه راه چارهاش قطع شده ، و اميدش به يأس گرائيده و روزگارش به سر آمده است بر جاى خود توقّف كن . در اين هنگام اگر خداوند بداند كه دلت در التجاى به او صادق است با نظر رأفت و رحمت و عطوفت به تو خواهد نگريست ، و تو را به آنچه دوست مىدارد و بدان خشنود است موفّق خواهد ساخت ، چه او كريم و بخشنده است ، و بخشش را نسبت به بندگان بيچارهء خود كه براى جلب خشنودى او بر در خانهاش حلقه مىزنند دوست مىدارد ، چنان كه فرموده است :
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ
« 22 » .
فصل : رو به قبله بودن
( 1 ) غزّالى مىگويد : و امّا استقبال عبارت از اين است كه ظاهر صورت خود را از ديگر جهات بگردانى و به جهتى كه خانهء خدا در آن واقع است متوجّه گردانى ، آيا گمان مىكنى منصرف كردن دل از ديگر امور و توجّه آن به فرمان خداوند از تو خواسته نشده است ؟ هيهات كه جز آن مطلوبى نيست ، چه اين ظواهر براى تحريكات باطن و ضبط جوارح و آرام كردن آنهاست تا در جهتى ثابت قرار گيرند ، و بر دل ستم نكنند ، زيرا هر گاه جوارح در حركات خود به جهات ديگر متمايل شوند دل را به تبعيّت خود واداشته و از توجّه به قبله باز مىدارند ، از اين رو بايد جهت دلت با جهت بدنت همراه باشد . و بدان همان گونه كه صورت متوجّه خانهء خدا نمىشود مگر گاهى كه آن را از جهت ديگر به سوى قبله برگردانى دل نيز زمانى به سوى خداوند متوجّه مىشود كه آن را از غير خدا تهى سازى . پيامبر ( ص ) فرموده است : « چون بنده به نماز ايستد و
هامش
( 22 ) نمل / 62 : يا كسى كه دعاى مضطرّ را اجابت مىكند . . . اين خبر در باب دوازدهم مصباح الشريعة است .