ميل و روى دل او با خدا باشد مانند روزى كه از مادر زاده شده باز خواهد گشت . » « 23 » مىگويم : در اين باره از پيامبر خدا ( ص ) روايت شده كه فرموده است : « آيا كسى كه در نماز رويش را از قبله برمىگرداند بيم ندارد كه خداوند صورتش را به صورت الاغ مبدّل گرداند . » « 24 » گفته شده اين نهى است از آن كه در حال نماز به چيزى غير از خداوند و عظمت او توّجه شود ، زيرا كسى كه در آن حال به طرف راست يا چپ خود متوجّه مىشود از خداوند متعال روگردان و از مطالعهء انوار كبريايى او غافل گشته است ، و غفلت چنين كسى ممكن است ادامه يابد ، و در نتيجه روى دلش از حيث ضعف تعقّل امور معنوى و عدم فهم علوم الهى مانند روى دل الاغ گردد . امام صادق ( ع ) فرموده است : هنگامى كه رو به قبله ايستادى از دنيا و آنچه در آن است ، و از مردم و آنچه بدان مشغولند فارغ و نوميد باش ، و دلت را از هر چيزى كه تو را از خداوند باز دارد تهى ساز ، و با چشم دل به عظمت خداوند بنگر ، و حضور خود را در برابر خداوند به يادآور ، در آن روز كه تبلوا كلّ نفس ما أسلفت و ردّوا الى اللّه مولا هم الحقّ « 25 » و بر پاى خوف و رجا بايست .
فصل : اعتدال
( 1 ) غزّالى مىگويد : امّا اعتدال عبارت از ايستادن تن و دل در برابر خداوند متعال است ، پس بايد سر كه برترين اعضاى بدن است ساكن و فرو افكنده و خاضع باشد ، و فرو افكندن سر هشدارى است بر اين كه لازم است دل نيز متواضع و فروتن و پاك از رياستخواهى و برتربينى باشد ، و در اين جا بايد خطر و اهميّت موقف خود را در برابر خداوند به هنگام هول مطّلع « 26 » كه مورد
هامش
( 23 ) اسرار الصّلاة ، شهيد دوّم .
( 24 ) اسرار الصّلاة ، شهيد دوّم .
( 25 ) يونس / 30 : ( در آن جا ) هر كس عملى را كه پيش از اين انجام داده مىآزمايد و همگى به سوى خداوند كه مولا و سرپرست حقيقى آنهاست باز مىگردند .
( 26 ) مطّلع به فتح لام ، جزرى گفته است به معناى مكان اطّلاع از جاى بلند است .