اين رو پيامبر ( ص ) فرمود : « ارحنا يا بلال » « 17 » يعنى با صداى اذان ما را آسوده كن ، زيرا روشنى چشم و خوشحالى آن حضرت در آن بود .
مىگويم : يكى از دانشمندان ما « 18 » گفته است : از فصول اذان و واژههاى آن پند بگير كه چگونه با نام خداوند آغاز شده و با نام او پايان يافته است ، و بفهم كه اوست اوّل و آخر و ظاهر و باطن ؛ و هنگام شنيدن تكبير قلب خود را براى بزرگداشت حق تعالى و خوار شمردن دنيا و آنچه در آن است آماده ساز ، تا در تكبيرى كه مىگويى دروغگو نباشى ، و با شنيدن صداى تهليل ضمير خود را از هر معبودى جز خداوند بزداى ، و پيامبر ( ص ) را حاضر بدان و در پيشگاه او ادب را نگهدار ، و مخلصانه به پيامبرى او گواهى ده ، و بر آن حضرت و خاندانش درود بفرست ؛ خويشتن را به حركت درآور ، و به هنگام دعايى كه براى شروع در نماز و آنچه موجب رستگارى و بهترين و برترين اعمال است مىخوانى حوصله و توان خود را به كار بر ، و پس از آن با گفتن تكبير و تعظيم خداوند پيمان خود را با او تازه كن ، و دعايت را همچنان كه با نام او آغاز كردى با نام او پايان ده ، و اصل خود را از او ، و برگشت خود را به سوى او ، و موجوديّت خود را به لطف او بدان ، و اعتماد خود را بر قوّت و قدرت او قرار ده كه : لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم .
فصل : دانستن وقت و حضور قلب در آن
( 1 ) مىگويم : امّا دربارهء وقت نماز يكى از دانشمندان ما « 19 » - كه رحمت خدا بر همهء آنان باد - گفته است : به هنگام درآمدن آن به ياد آور كه آن ميعادگاهى است كه خداوند قرار داده است تا به خدمت او قيام كنى ، و شايستگى حضور در پيشگاه او را به دست آورى و به توفيق طاعت او نايل شوى . و بايد به هنگام
هامش
( 17 ) عراقى گفته است : اين حديث را دار قطنى در العلل از بلال ، و ابى داوود نظير آن را به سند صحيح از يكى از صحابه كه نام او را نبرده نقل كرده است .
( 18 ) اسرار الصلاة ، شهيد دوّم ، ص 186 .
( 19 ) اسرار الصلاة ، شهيد دوّم ، ص 185 .