فضيلت خشوع و معناى آن
( 1 ) خداوند متعال فرموده است :
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ
« 70 » و نيز :
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ
« 71 » خداوند اينان را با اين كه نماز گزارند به سبب غفلت و عدم توجّه نكوهش كرده نه اين كه آنان نماز را فراموش كرده و ترك كرده باشند .
غزّالى مىگويد : خداوند متعال فرموده است :
وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي
« 72 » و نيز :
وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ
« 73 » و نيز :
لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ
« 74 » و در تفسير سكارى گفتهاند : از بسيارى انديشهها در سكر و مستى باشند ، و به قولى ديگر : از بسيارى محبّت دنيا ، و اگر هم فرض شود مراد ظاهر اين واژه است در اين صورت نيز هشدارى است بر مستى دنيا زيرا علّت را بيان كرده و فرموده است :
حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ
، و چه بسيار نمازگزارانى كه شراب ناخورده نمىدانند در نماز خود چه مىگويند .
پيامبر ( ص ) فرموده است : « هر كس دو ركعت نماز گزارد كه در آن از دنيا با خود سخن نگويد گناهان پيشين او آمرزيده مىشود . » « 75 » و نيز فرموده است : « همانا نماز اظهار بيچارگى ، فروتنى ، زارى ، درماندگى و پشيمانى است ، و دست گدايى دراز مىكنى و مىگويى : بارالها ، بارالها ، و هر كس اين كار را نكند نمازش ناقص است . » « 76 »
هامش
( 70 ) مؤمنون / 3 : آنها كه در نمازشان خشوع دارند .
( 71 ) ماعون / 4 و 5 : پس واى بر نمازگزارانى كه نماز خود را به دست فراموشى مىسپارند .
( 72 ) طه / 14 : . . . و نماز را براى ياد من به پادار .
( 73 ) اعراف / 205 : . . . و از غافلان مباش .
( 74 ) نساء / 43 : . . . در حالى كه مست هستيد به نماز نزديك نشويد تا بدانيد چه مىگوييد .
( 75 ) مسند ، احمد ، چنان كه پيش از اين ذكر شد .
( 76 ) مسند ، احمد ، ج 4 ، ص 176 ؛ سنن ، ترمذى ، ج 2 ، ص 175 ؛ نسائى ، ابن خزيمه ، الترغيب ، ج 1 ، ص 348 و 349 .