طريقهء اهل بيت ( ع ) شرح مىدهيم .
چگونگى ورود به گرمابه و آداب آن
( 1 ) در كافى به سند صحيح از امام صادق ( ع ) روايت شده ، و الفقيه نيز آن را نقل كرده كه امام ( ع ) گفته است : « پيامبر خدا ( ص ) فرموده : هر كس به خدا و روز بازپسين ايمان دارد بىلنگ وارد حمّام نشود . » « 1 » در الفقيه آمده است كه يحيى بن سعيد اهوازى از احمد بن محمّد بن ابى نصر از محمّد بن حمران روايت كرده كه امام صادق ( ع ) فرموده است : هر گاه وارد گرمابه شدى به هنگام لخت شدن بگو : اللهم انزع عنى ربقة النفاق و ثبّتنى على الايمان ، و چون به قسمت مقدّم آن رسيدى بگو : اللهم انّى اعوذبك من شرّ نفسى و أستعيذبك من اذاه ، و چون به قسمت مؤخّر آن وارد شدى بگو : اللهم اذهب عنّى الرّجس النجس و طهّر جسدى و قلبى ، و مقدارى از آب گرم برگير و بر سر و پاهايت بريز ، و اگر ممكن باشد جرعهاى از آن بنوش ، زيرا مثانه را پاك مىكند . « 2 » و در قسمت دوّم گرمابه ساعتى درنگ كن ، و چون وارد قسمت سوّم
هامش
( 1 ) كافى ، ج 6 ، ص 497 ، به شمارهء 3 ؛ الفقيه ، ص 25 ، به شمارهء 1 .
( 2 ) آنچه از بررسى اخبار روشن مىشود اين است كه در روزگار آنها هر گرمابه از چهار قسمت تشكيل مىشده است . قسمت اوّل كه هوايش سرد و خشك بوده محلّ لخت شدن و رختكن حمام بوده ، قسمت دوّم كه سرد و مرطوب بوده در آن خزانهء آب سرد قرار داشته ، قسمت سوّم داراى هوايى گرم و مرطوب و جايگاه خزانهء آب گرم بوده ، و قسمت چهارم كه گرم و خشك بوده محلّ خشك كردن بدن و مالش دادن مشتريان بوده است ( به الرّسالة الذهبيّة - طبّ الرضا ( ع ) ، ص 94 و مستدرك نورى ج 1 ، ص 54 مراجعه شود ) . در قسمت سوّم كه خزانه آب گرم قرار داشته چاه يا حوضى موجود بوده كه تنها غسالهها يا آبهاى شستشو در آن سرازير مىشده است . و كسانى كه به حمّام مىرفتهاند از اين كه در درون خزينههاى آب گرم يا سرد وارد شوند و سر به زير آب فرو برند ممنوع بودهاند .
در پيرامون خزانهها مكانها و سكّوهايى وجود داشته كه شستشو كننده روى آنها مىايستاده ، و با ظرف ، آب از خزانه برمىداشته و بر روى خود مىريخته و غسالهها در چاه فرو مىرفته است ، در برخى از گرمابهها پيرامون خزانهها حوضهاى كوچكى وجود داشته كه به وسيلهء لولههاى مخصوص آب از خزانه وارد حوضها مىشده ، و هر شستشو كننده به اندازه نياز خود از آب برمىداشته و استفاده مىكرده است . منظور شيخ صدوق از قسمتهاى حمّام بخشهايى است كه مراجعه كننده پس از لخت شدن وارد آنها مىشده و مقصود او از آبى كه نوشيدن جرعهاى از آن پاك كننده مثانه است برگرفتن كفى از آب خزانه يا حوض مخصوصى است كه ورود در آن ممنوع است نه آب حوضهايى كه مردم در آنها شستشو مىكنند چنان كه در روزگار ما در بعضى از شهرها معمول است ، و ظاهرا مكروه بودن غسل در اين گونه حوضها و سر فرو بردن در زير آب آنهاست چه رسد به آشاميدن آب آنها ، چنان كه خبرى را كه كلينى در كافى ، ج 6 ، ص 503 از امام ابى الحسن الرّضا ( ع ) روايت كرده مؤيّد آن است ، آن حضرت فرموده است : « هر كس در آبى كه در آن شستشو كردهاند خود را بشويد چنانچه دچار جذام شود تنها خودش را سرزنش كند . »