ذات آنها مورد نظر باشد همه مباحند ، ليكن حالات و نيّاتى با آنها همراه مىشود كه گاهى معروف و زمان ديگر منكرند ، امّا اين كه در ذات خود مباحند روشن است ، چه مالك آنها در مال و بدن و لباس خود حقّ تصرّف دارد ، و مادام كه در آنها تضييع و اسراف نكند مىتواند هر كارى را كه بخواهد با آنها انجام دهد . امّا اين كه ممكن است اين كارها زشت و منكر شود به دو سبب است ، يكى آن كه اين امر را اصل دين قرار دهد ، و قول پيامبر ( ص ) را كه فرموده است : بنى الدّين على النظافة را بر آن تفسير كند ، و كسى را كه مانند پيشينيان در اين امر سهلانگارى ورزد محكوم شمارد . ديگر آن كه مقصود او آرايش ظاهر براى خلق و جلب توجّه بيشتر آنها نسبت به خود باشد ، و اين همان رياست كه حرام است ؛ لذا به هر يك از اين دو سبب ، مباح مذكور بدل به منكر مىگردد . امّا اين كه بدل به معروف مىشود زمانى است كه مقصود او خير باشد نه خودآرايى و خودنمايى ، و كسى را كه به اين عمل پشت پا زده محكوم نشمارد ، و نماز را در اوّل وقت به سبب پرداختن به اين كار به تأخير نيندازد ، و از عملى كه برتر از اين كار است يا اكتساب دانش و جز آن باز نماند ، و چون كار او با يكى از اين امور همراه نباشد عملش مباح بوده و مىتواند نسبت به آن قصد قربت كند ، ليكن اين امر تنها براى افراد بيكار ميسّر است ؛ همانهايى كه اگر اوقات خود را در اين كارها صرف نكنند يا مىخوابند و يا به گفتن سخنان بيهوده و پوچ مشغول مىشوند . بنابراين سرگرم شدن آنان بدين كارها سزاوارتر است ، چه اشتغال به طهارت ياد خدا و ذكر عبادت را تازه مىگرداند ، و اگر كار آنها به منكر و اسرافى نيانجامد بر آن ايرادى نيست . ليكن براى اهل علم و عمل سزاوار نيست اوقات خود را جز به قدر حاجت در آن صرف كنند ، و زياده بر آن نسبت به آنان زشت و ضايع كردن عمر است ؛ عمرى كه گرانبهاترين و گرامىترين گوهرها براى كسانى است كه مىتوانند از آن بهرهبردارى كنند ، و از اين سخن نبايد در شگفت شد ، چه حسنات ابرار ( نيكان ) سيّئات مقرّبان است ، و افرا بيكاره نبايد نظافت را ترك ، و صوفيان را نكوهش كنند . و مدّعى شوند كه
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 457
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٤٥٧