خداوند متعال فرموده است :
رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ
« 3 » ، و پيامبر ( ص ) فرموده است : « پاكيزگى نصف ايمان است » « 4 » و خداوند فرموده است :
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ
« 5 » .
اهل بينش از اين آيات و روايات مىفهمند كه مهمّترين امور پاكيزه كردن باطن است ، زيرا بعيد به نظر مىرسد كه مقصود پيامبر اكرم ( ص ) در اين كه فرموده است : پاكيزگى نصف ايمان است ، آن باشد كه ظاهر را با ريختن آب پاك و آباد سازند ، و باطن را همچنان پر از كثافتها و پليديها باقى و ويران بگذارند ، و چه دور است اين توجيه .
طهارت را چهار مرتبه است : اوّل - پاك كردن ظاهر از احداث و پليديها و فضولات ؛ دوّم - حفظ اعضا و جوارح از جرائم و گناهان ؛ سوّم - پاك كردن دل از اخلاق زشت و خويهاى نكوهيده ؛ چهارم - پاكيزه كردن باطن از هر چه غير خداست ، و اين طهارت پيامبران و صدّيقان است .
طهارت در هر مرتبهاى نيمى از عمل مقرّر در آن مرتبه است ، چه هدف نهايى از اصلاح باطن اين است كه جلال و عظمت بارى تعالى بر انسان ظاهر و منكشف شود ، و حقيقت معرفت الهى زمانى در دل قرار مىگيرد كه از هر چه غير خداست دورى اختيار كند ، از اين رو خداوند فرموده است :
قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ
، « 6 » چون خدا با غير خدا در يك دل جمع نمىشود :
ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ
« 7 » .
هامش
( 3 ) توبه / 108 : . . . مردانى هستند كه دوست دارند پاكيزه باشند ، و خداوند پاكيزگان را دوست مىدارد .
( 4 ) مسند ، احمد ، ج 4 ، ص 260 ، و ج 5 ، ص 342 ؛ صحيح ، مسلم ، ج 1 ، ص 140 ؛ سنن ، دارمى ، ج 1 ، ص 167 .
( 5 ) مائده / 6 : . . . خداوند نمىخواهد مشكلى براى شما ايجاد كند ، و ليكن مىخواهد شما را پاك سازد .
( 6 ) انعام / 91 : بگو خدا . . . سپس آنها را در گفتگوهاى لجاجتآميزشان رها كن .
( 7 ) احزاب / 4 : خداوند براى هيچ كس دو قلب در درون وجودش نيافريده است .