وَ لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْكُفْرَ
« 2 »
وَ لَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ
« 3 » و هر عملى خداوند به جا مىآورد تمامى آن از روى حكمت و مصلحت است ، هر چند او از همهء جهانيان بىنياز مىباشد ، و چون پروردگار متعال منزّه از اعمال ستم و ارتكاب قبيح است ، لذا مسؤوليت آنچه دانش بندگان بدان نمىرسد ، و نسبت به آن نادانند از عهدهء آنها برداشته شده ، و تنها در امورى كه دانش آن را به آنان داده و آن امور را به آنها شناسانيده است آنان را مورد موأخذه و بازخواست قرار مىدهد ، چنان كه فرموده است :
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
« 4 »
لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ
، « 5 » تا نگويند :
لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آياتِكَ *
« 6 » و نيز :
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ
« 7 » امام صادق ( ع ) در توضيح اين آيه فرموده است : « . . . يعنى تا آنگاه كه مردم را آگاه كند چه چيزى او را خشنود و چه چيزى او را خشمگين مىسازد » ، و دربارهء قول خداوند :
فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها
« 8 » فرموده است : « تا براى انسان بيان كند چه امورى را بايد انجام دهد ، و چه كارهايى را بايد ترك كند . » در خصوص آيهء :
إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً
« 9 » فرموده است : « يعنى او را دانا كرديم به اين كه يا فرمانبردار است و يا سرپيچى مىكند » ، و در مورد آيهء :
وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ
فرموده است : « يعنى راه خوبى و بدى را به انسان ارائه داديم . » « 10 »
هامش
( 2 ) زمر / 7 : . . . و هرگز كفر را براى بندگانش نمىپسندد .
( 3 ) حجّ / 47 : . . . در حالى كه خداوند هرگز از وعدهء خود تخلّف نخواهد كرد .
( 4 ) اسراء / 15 : . . . و ما هرگز ( شخص يا قومى را ) مجازات نخواهيم كرد مگر آن كه پيامبرى مبعوث كنيم ( تا وظائفشان را بيان كند ) .
( 5 ) نساء / 165 : . . . تا براى مردم بعد از اين پيامبران بر خدا حجتى باقى نماند .
( 6 ) طه / 134 : . . . چرا براى ما پيامبرى نفرستادى تا از آيات تو پيروى كنيم .
( 7 ) توبه / 115 : چنان نبوده كه خداوند قومى را پس از هدايت ( و ايمان ) مجازات كند مگر اين كه آنچه را كه بايد از آن بپرهيزند براى آنان بيان كند .
( 8 ) شمس / 8 : سپس فجور و تقوا را به او الهام كرده است .
( 9 ) دهر / 3 : ما راه را به او نشان داديم خواه شاكر باشد ( و پذيرا گردد ) يا ناسپاسى كند .
( 10 ) كافى ، كلينى ، ج 1 ، ص 163 ، به شمارهء 3 ، 4 و 5 ؛ توحيد ، صدوق ، ص 422 .