بر آنچه در دلها خطور مىكند ، و در انديشهها مىگذرد آگاه است ، در كشور وجود و در جهان ملكوت چيزى جريان نمىيابد مگر اين كه چگونگى آن را مىداند ،
أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ
« 34 » ، خداوند در اين آيه ارشاد فرموده است كه از طريق توجّه به خلق بر علم خالق متعال استدلال كنى ، زيرا شكّى نيست كه خلقت موجودات ظريف و صنع آراسته او به نظم و ترتيب ، هر چند در موجودى خرد و ريز ، گوياى علم خالق و صانع آنها به چگونگى اين آراستگى و نظمى است كه در آنها برقرار كرده است ، و آنچه خداوند در كتاب خود بيان فرموده كاملترين رهنمون و جامعترين تعريف است .
فصل : خداوند سبحان متكلّم است
( 1 ) خداوند متعال متكلّم است و با هر كس ، و با هر چه ، و به هر گونه كه بخواهد سخن مىگويد ، و آنچه را كه خواست او باشد انجام مىدهد ، بر هر چه بخواهد و هر چه باشد قادر است ؛ نسبت به موجودات به هر گونه كه بخواهد اراده مىكند ، و حوادث و وقايع را طبق مشيّت خود سامان مىدهد ، او آغاز كننده و بازگرداننده و بهجا آورنده است هر چه را بخواهد ، هيچ كس نمىتواند حكم او را ردّ كند و يا قضاى او را به تأخير اندازد ، جز به توفيق او نمىتوان از گناه دورى جست ، و جز به اراده و كمك او نمىتوان بر طاعت وى دست يافت ، و هيچ كس را ارادهاى نيست مگر اين كه خدا اراده كرده باشد . با هر چيزى همراه است امّا نه اين كه قرين آن باشد ، و غير هر چيزى است امّا نه اين كه جدا از آن
هامش
( 34 ) ملك / 14 : آيا آن كسى كه موجودات را آفريده از آنها آگاه نيست ، در حالى كه او از دقايق امور باخبر ، و به همه چيز آگاه است .