ما چنين است ، و ديگر اين كه بگويند : پروردگار ما وحدت ذاتى دارد ، به اين معنا كه او چه در وجود و چه در عقل و چه در وهم قسمتپذير نيست ، و پروردگار ما به همين گونه است . » دلائل سخن امير مؤمنان ( ع ) كه فرموده است : « خداوند در ميان اشيا مانندى ندارد » پيش از اين بيان كرديم و پس از اين نيز در تأكيد آن سخن خواهيم گفت ، و امّا گفتار آن حضرت كه « خداوند نه در وجود و نه در عقل و نه در وهم قسمتپذير نيست » دليل آن اين است كه اگر قابل انقسام باشد محتاج خواهد بود ، زيرا هر مركّبى قائم و متحقّق به وجود اجزاى خويش بوده و در تحقّق خود محتاج به آنهاست ، در حالى كه خداوند از همهء جهانيان بىنياز است ، و نيز اگر خداوند ذاتش داراى جزء بود ناگزير جزء او بر او تقدّم و اولويّت داشت و آن جزء به اين كه معبود و مورد پرستش باشد سزاوارتر بود . در حالى كه خداوند متعال منزّه از آن است .
فصل : خداوند سبحان مانندى ندارد
( 1 ) خداوند عزّ و جلّ يگانهء بىهمتايى است كه هيچ نظير و مانندى ندارد ، و ذات شريف بىنيازى است كه همه به دو نيازمندند و او را هيچ شبيه و وزيرى نيست ،
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
« 30 » ، زيرا برابرى در رتبه دليل نقصان كمال ، و كمك خواستن از غير مستلزم عجز و نشانهء زوال است ، و به همين سبب روشن مىشود كه او ديگر صفات كمال را نيز داراست ، بىآن كه از چيزى استفاده كند و يا وسيلهاى به كار برد ، و يا خسته و درمانده شده باشد ، زيرا نقص و عجز و نياز شايستهء پروردگار متعال نيست . بنابراين او بدون گوش و ابزار آن شنوا ، و بدون چشم و مژه بيناست ، همچنان كه بدون اعضا فعّال ما يشاء ، و بدون زبان گوياست ، و چگونه ممكن است خداوند شنوا و بينا نباشد و حال آن كه
هامش
( 30 ) شورى / 11 : . . . همانند او چيزى نيست و او شنوا و بيناست .