چهار ماه ديگر پدر و مادرش را مىشناسد و مىداند كه در تأمين روزى خود به آنها نيازمند است ، پس گريهء او در اين دوران در واقع دعا براى پدر و مادر و طلب سلامتى و بقاى آنهاست .
در حديث مشهور آمده است : « هر نوزادى بر فطرت خداپرستى به دنيا مىآيد ، و پدر و مادرش او را يهودى يا نصرانى و يا مجوسى مىكنند . » « 25 » از يكى از اهل معرفت و توحيد دليل اثبات صانع را پرسيدند ؛ پاسخ داد :
روز ما را از چراغ بىنياز كرده است .
گفتار غزّالى در اين باره به خواست خداوند در كتاب محبّت و انس از بخش منجيات به زودى خواهد آمد .
فصل : خداوند يگانه است و انبازى ندارد
( 1 ) او خداوندى است يگانه كه هيچ شريك و انبازى ندارد ، زيرا چنان كه خود فرموده است :
وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ
« 26 » ، يعنى اگر خداوند تعدّد داشت آفرينش هر يك از آنها با ديگرى متفاوت بود ، و هر كدام فرمانروايى مملكت خويش را داشت ، و قهرا مانند پادشاهان دنيا ميان آنها جنگ و ستيز اتّفاق مىافتاد .
از امام صادق ( ع ) پرسيدند : دليل بر يگانگى خدا چيست ؟ فرمود :
« پيوستگى و انسجام تدبير ، و تماميّت خلقت چنان كه فرموده است :
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا .
« 27 » مقصود امام ( ع ) اين است كه اگر خدا متعدّد بود ارتباط ميان موجودات وجود نداشت بلكه نظام جهان به هم مىريخت ، و آسمانها و زمين
هامش
( 25 ) مسند ، ابو يعلى ؛ شعب الايمان ، بيهقى ؛ الكبير ، طبرانى ؛ جامع الصغير ، باب كاف ؛ توحيد ، صدوق ، ص 341 صدر حديث .
( 26 ) مؤمنون / 91 : . . . و معبود ديگرى با او نبوده كه در اين صورت هر يك از خدايان مخلوقات خود را تدبير و اداره مىكردند ، و بعضى بر بعضى ديگر تفوّق مىجستند ، منزّه است خداوند از توصيفى كه آنها مىكنند .
( 27 ) انبياء / 22 : و خبر در توحيد صدوق ، ص 254 است .