بهتر است » : . . . اى پسرك من ! آنچه از اين وصيّتم نزد من محبوبتر است و تو آن را فرا مىگيرى پرهيزگارى و ترس از خدا و اكتفا به چيزى است كه خداوند بر تو واجب كرده ، و تمسّك به آنچه پيشينيان تو يعنى پدران و خويشاوندان شايستهات به آن پاىبند بودهاند ، زيرا آنان انديشيدن دربارهء خويش را چنان كه سنت تو نيز هست رها نكردند ، آنان نيز همان گونه كه تو مىانديشى ، انديشيدند ، و اين تفكّر سرانجام آنان را به قبول آنچه آنها شناختند ، و باز ايستادن از آنچه بدان مكلّف نشده بودند باز گردانيد . با اين همه اگر نفس تو سرپيچى مىكند از اين كه آنچه را آنها بدان پاىبند بودهاند بپذيرد ، بىآن كه بداند چنان كه آنها دانستند بايد اين خواست تو براى فهميدن و علم آموختن باشد ، نه براى درافتادن در شبهات ، و بالا گرفتن درگيريها و جدالها ، و پيش از انديشيدن در آن ، ابتدا از خداى خويش يارى طلب و به او رو آور تا موفق گردى ، و هر شائبهاى كه تو را در شكّ و شبهه اندازد و يا به گمراهى بكشاند ، ترك كن . هر گاه يقين كردى كه دلت صاف و فروتن گشته ، و انديشهات جمع و كامل شده ، و همّتت به همين امر منحصر گرديده پس بينديش در آنچه برايت بيان كردم ، و اگر آسودگى خاطر و فراغت نظر و انديشه و آنچه را از خودت انتظار دارى برايت فراهم نشده است بدان تو مانند شب كور گام برمىدارى و در تاريكيها فرو مىافتى ، و كسى كه نادانسته قدم بردارد . و حقّ را با باطل بياميزد خواهان دين نيست ، و در چنين حال درنگ بهتر است .
پس اى پسرك من ! وصيّت و سفارشم را درياب ، و بدان آن كه مرگ در اختيار اوست ، زندگى هم در اختيارش مىباشد و همو كه آفريننده است ميراننده نيز هست ، و آن كه نيست كننده است بازگرداننده نيز هست ، و گرفتار كننده رهايى دهنده است . همانا دنيا استقرار نيافته جز بر آنچه خداوند براى آن قرار داده اعمّ از نعمت و بلا و پاداش آخرت و چيزهايى را كه خواسته است و ما نمىدانيم ؛ پس اگر چيزى از امور بر تو مشكل شد آن را از نادانى خود نسبت به آن به شمار بياور ، زيرا تو در آغاز كه آفريده شدى نادان بودى ، سپس دانا
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 346
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٣٤٦