به كسانى است كه همهء تلاش و كوشش خود را متوجّه او ساختهاند . همچنين در علوم مكاشفه ، و اسرار علوم معامله و دقايق خطورات قلب وضع به همين منوال است ، زيرا هر يك از اين علوم دريايى است كه ژرفاى آن را نتوان يافت ، و هر طالبى به اندازهء روزى خود ، و بر حسب آنچه در ميدان حسن عمل توفيق يابد در اين دريا فرو مىرود . على ( ع ) در توصيف اين عالمان ضمن حديثى طولانى فرموده است : « دلها ظروفند ، بهترين دلها نگاهدارندهترين آنهاست نسبت به كارهاى خير ، مردم سه دستهاند : عالم ربّانى ، طالب علمى كه در راه نجات است و مگسريزههايى كه به دنبال هر آوازدهندهاى مىدوند ، و با هر بادى مىگروند ، از نور دانش روشنى نطلبيده ، و به پايهء استوارى پناه نبردهاند . دانش بهتر از مال است ، دانش تو را نگهبانى مىكند ، و تو مال را نگهبانى ؛ دانش با انفاق فزونى مىيابد ، و مال با هزينه كردن كاستى مىگيرد ؛ دوستى عالم « 81 » دينى است كه به آن پاداش داده مىشود ، و به سبب آن در زندگى طاعت ، و پس از مرگ نام نيك به دست مىآيد . علم فرمانرواست ، و مال محكوم و فرمانبر است ، و منفعت مال با نابودى آن از ميان مىرود ؛ گردآورندگان مال در حالى كه زندهاند مردگانند ، و دانشمندان تا جهان برپاست پايدار و زندهاند . چون سخن او به اين جا رسيد ، آهى سرد برآورد و فرمود : آگاه باش اين جا ( اشاره به سينهء خود فرمود ) علمى فراوان است ، كاش حاملانى براى آن مىيافتم ! آرى مىيابم ليكن يا تيزفهمى است نامطمئن كه ابزار دين را در طلب دنيا به كار مىبرد ، و به نعمتهاى حق تعالى بر دوستانش گردنكشى مىكند ، و به حجّتهاى او بر خلق وى برترى مىجويد ، و يا اهل حقّ را فرمانبردار است ، امّا از بينش تهى است و با نخستين شبههاى كه پيش آيد شكّ در دلش پديد مىآيد ؛ اين دو دسته در هيچ چيزى دين را مراعات نمىكنند . و بدان كه نه اين نيكوست و نه آن . و يا حريصى است بر لذّات كه زمام شهوات را از دست داده است ، و يا شيفتهاىست به
هامش
( 81 ) معرفة العلم ( شناخت علم ) نهج البلاغه ، ج 6 ، ص 1154 ، چاپ فيض الاسلام . - . م