راه آن در دل باز مىشود . از اين رو پيامبر ( ص ) فرموده است : « يقين بياموزيد . » « 83 » معناى حديث مذكور اين است كه با اهل يقين همنشين شويد ، و علم يقين را از آنان بشنويد ، و همواره از آنان پيروى كنيد ، تا يقين شما مانند آنها قوى شود ، و يقين اندك بهتر از عمل بسيار است . در آن هنگام كه به پيامبر ( ص ) گفته شد مردى است كه يقين او نيكو و گناهانش زياد ، و مرد ديگرى است كه در عبادت كوشا و يقين وى اندك است فرمود : « هيچ آدمى نيست جز اين كه او را گناهانى است ، ليكن كسى كه سرشت او عقل و طبيعت او بر يقين باشد گناه به او زيان نمىرساند ، زيرا هر زمان گناهى مرتكب شود توبه و استغفار مىكند و پشيمان مىشود . و اين امر گناهانش را از ميان مىبرد ، و فضيلتى برايش باقى مىگذارد ، كه به سبب آن وارد بهشت مىشود . » « 84 » از اين رو پيامبر ( ص ) فرموده است : « از چيزهايى كه از آنها به شما كمتر داده شده يقين و عزم بر صبر است ، و هر كس بهرهء خود را از اين دو يافته است ، آنچه از روزه روز و نماز شب از او فوت شود براى او اشكالى ايجاد نمىكند . « 85 » در وصيّت لقمان به فرزندش آمده است : اى پسرك من ! توانايى بر عمل جز بر اثر يقين حاصل نمىشود ، و آدمى جز به اندازهء يقين خود كار نمىكند ، و تا يقين كم نگردد در عمل كوتاهى نمىشود .
يحيى بن معاذ گفته است : توحيد را نورى و شرك را آتشى است ؛ نور توحيد كه گناهان موحّدان را مىسوزاند از آتش شرك كه حسنات مشركان را نابود مىكند سوزندهتر است ، و مقصود او از نور توحيد يقين است . قرآن در
هامش
( 83 ) ابن ابى الدّنيا در باب يقين ، و نيز عراقى آن را ذكر كردهاند ؛ محاسن ، برقى ، ص 248 ، به شمارهء 254 از امير مؤمنان ( ع ) آن را روايت كرده ، كه در خطبهء خود فرموده است : « از خداوند يقين بخواهيد و از او عافيت مسألت كنيد . »
( 84 ) عراقى گفته است : ترمذى حكيم در نوادر آن را از انس با سندى مبهم ذكر كرده است .
( 85 ) كافى ، كلينى ، ج 2 ، ص 51 ، به شمارهء 2 ، در حديث : و ما قسّم فى النّاس شىء اقلّ من اليقين ، و به شمارهء 4 : فما اوتى فى الناس اقل من اليقين ، ابن عبد البرّ آن را در العلم ، از حديث معاذ با عبارت : ما انزل الله شيئا اقل من اليقين روايت كردهاند ، و من تمام حديث را در هيچ مأخذى نيافتم .