آنها را محكوم كند بيزارى جسته ، و آن كه اظهار ناخشنودى كرده سلامت مانده ، و كسى كه رضايت دهد و پيروى كند خداوند او را از رحمت خود دور مىسازد . عرض كردند : اى پيامبر خدا ! آيا با آنها بجنگيم ، فرمود : مادام كه نماز مىگزارند نه . » « 66 » و نيز فرموده است : « عالمان مادام كه با حاكمان نياميزند امناى پيامبران بر بندگان خدايند ، و چون با آنها معاشرت كنند به پيامبران خيانت كردهاند ، پس از آنها حذر كنيد و دورى گزينيد . » اين حديث را انس روايت كرده است . « 67 » مىگويم : چنان كه پيش از اين مذكور شد اين حديث نيز از طريق خاصّه از امام صادق ( ع ) از پيامبر ( ص ) روايت شده است .
غزّالى مىگويد : پيامبر ( ص ) فرموده است : « بدترين عالمان آنانى هستند كه نزد حكّام مىروند ، و بهترين حكمرانان آنانى مىباشند كه نزد علما حاضر مىشوند . » « 68 » مىگويم : نقل شده است كه دانشمندى به يكى از ابدال گفت : « 69 » بزرگان و پادشاهان زمان ما را چه شده است كه سخن ما را نمىپذيرند ، و به علم ارج نمىنهند ، در حالى كه در روزگار پيش وضع خلاف اين بود ، او پاسخ داد : در آن زمان پادشاهان و بزرگان و اهل دنيا نزد عالمان مىرفتند ، و اموال خود را به آنها تقديم مىكردند ، و از آنها خواستار علم و دانش مىشدند ، و عالمان در ردّ تقديميها و دفع منّت آنها پافشارى مىكردند ، از اين رو دنيا در نظر اهل آن
هامش
( 66 ) العلم ، ابن عبد البرّ ، المختصر ، ص 85 ؛ مسند ، احمد ، ج 6 ، ص 295 ؛ الجامع الصغير ، باب سين ، از سنن ابو داوود ، صدر حديث .
( 67 ) العلم ، ابن عبد البرّ ؛ المختصر ، ص 87 .
( 68 ) العلم ، ابن عبد البرّ ؛ المختصر ، ص 88 ، با عبارت ديگر ، منية المريد شهيد دوّم ، با همان عبارت نقل كرده است .
( 69 ) ابدال جمع بدل اصطلاح عرفانى است ، صاحب نفحات گويد : زمين را هفت اقليم است و هر يك از آن هفت اقليم را يك تن از بندگان خدا محافظت كند ، و آنها را ابدال نامند .
قيصرى گويد : ابدال كسانى هستند كه بواسطه عارى شدن از قيود مادّى و رفع حجاب ظلمت و مادّه مىتوانند به صور و اشكال مختلف نمودار شوند ، و بالاخره رجال هفت گانه اولياء الله را ابدال گويند كه مرتبهء آنها پايينتر از مرتبه قطب است . ( فرهنگ معارف اسلامى ) . - م .