مىباشد . از اين رو ابن عبّاس گفته است : « دانش را هر جا كه يافتيد بگيريد ، و سخن فقيهان را دربارهء يكديگر نپذيريد ، چه اينان مانند بزهاى نر در آغل گوسفندان ، به يكديگر رشك مىبرند . » « 2 » 2 - تكبّر و برترىجويى : پيامبر خدا فرموده است : « هر كس تكبّر ورزد خداوند او را پست مىكند ، و هر كه فروتنى كند خداوند او را بلندى مىبخشد . » « 3 » و قول خداوند متعال را نقل فرموده است كه : « عظمت و كبريايى دو ويژگى من است ، هر كس دربارهء آنها با من منازعه كند او را در هم مىشكنم . » « 4 » و مناظره كننده از خود برتربينى نسبت به امثال و اقران خود و تجاوز از حدّ خويش خالى نيست ، تا آن اندازه كه در بالاتر و فروتر نشستن در مجلسها ، و نزديك و دور بودن از پشتيها ، و تقدّم در عبور از تنگراهها به قدرى رقابت و همچشمى مىكنند كه گاهى به جنگ و دعوا مىانجامد ، و بسا باشد كه نادان يا مكّار فريبكارى از آنها رفتار خود را اين گونه توجيه كند كه منظورش صيانت نفس و پاس شرافت علم است ، و مؤمن از اين كه خويشتن را خوار كند منع شده است . او با اين توجيه تواضع را كه مورد ستايش خداوند و پيامبرانش ( ع ) مىباشد ذلّت خوانده ، و تكبّر را كه مبغوض خداوند است عزّت ناميده ، و براى اين كه مردم را گمراه كند بدين گونه نامها را تحريف كرده است همان گونه كه نام حكمت و علم و جز اينها را تغيير دادهاند .
3 - حقد يا كينه : و هيچ مناظره كنندهاى از آن برى نمىباشد .
پيامبر ( ص ) فرموده است : « مؤمن كينهتوز نيست . » « 5 » در نكوهش حقد روايات بسيارى وارد شده كه پوشيده نيست ، و هيچ مناظره كنندهاى ديده نمىشود كه
هامش
( 2 ) العلم ، ابن عبد البرّ ؛ المختصر ، ص 194 .
( 3 ) شعب الايمان ، بيهقى ، با اندك زيادتى ؛ مشكاه المصابيح ، ص 434 ؛ كافى ، كلينى ، ج 2 ، ص 121 .
( 4 ) سنن ، ابن ماجه ، به شمارهء 4175 .
( 5 ) مضمون اين حديث از امير مؤمنان ( ع ) روايت شده است . كافى ، ج 2 ، ص 226 ، باب « مؤمن و نشانهها و صفات او . »