ريشهكن كردن آن دستور مىدهند ، و ريشههاى شرّ در دل است ، و اكثر مردم به سبب آسانى اعمال جوارح ، و دشوارى اعمال دل به تكاليف ظاهرى پناه برده ، و پاكيزه كردن دل را فرو گذاشتهاند ، مانند كسى كه آشاميدن داروهاى تلخ را دشوار مىشمارد ، و به ماليدن روغن بر ظاهر بدن پناه مىبرد ، و با اين كار پيوسته زحمت روغنمالى را بر خود هموار مىسازد ، و بر مادهء فساد مىافزايد ، و بيمارى بمراتب شديدتر مىشود .
امّا اگر دوستدار آخرت ، و خواستار رستگارى ، و گريزان از هلاكت ابدى هستى به علم امراض باطنى و درمان آنها چنان كه در بخش مهلكات شرح دادهايم مشغول باش ، كه آن تو را ناگزير به مقامات محمودى كه در بخش منجيات به ذكر آنها پرداختهايم خواهد رسانيد . زيرا هنگامى كه دل از صفات زشت تهى شود ، از خويهاى ستوده پر خواهد شد ، و هر گاه زمين از گياهان هرزه پاك گردد ، انواع گلها و سبزهها در آن مىرويد . اگر دلت را از صفات زشت تهى نكردهاى خود را به واجبات كفايى مشغول مكن ، بويژه كه در ميان خلق مردمى كه به اداى آنها قيام كنند وجود دارند . زيرا آن كه براى مصلحت ديگرى خود را دستخوش هلاكت مىسازد سفيه و نابخرد است ، و چقدر احمق و نادان است كسى كه مارها و كژدمها به درون جامهء او راه يافته و در صدد كشتن اويند ، در اين حال وى بادبزن بخواهد تا به وسيلهء آن مگسها را از كسى دور كند ، كه اگر اين مارها و كژدمها به وى حملهور شوند آن فرد قادر نيست او را از آنها نجات دهد ، يا به او كمكى برساند . امّا اگر از اصلاح نفس خويش و تزكيهء آن فراغت يافتهاى ، و توانستهاى ظاهر و باطن گناه را ترك كنى ، و اين امر به آسانى خوى و غادت تو شده است - و اين امر بسيار بعيد است - تدريجا به واجبات كفايى مشغول شو ، و اين كار را بايد با كتاب خدا آغاز كنى ، سپس به سنّت پيامبر ( ص ) و پس از آن به علم تفسير و ديگر علوم قرآن بپرداز ، اعمّ از ناسخ و منسوخ ، فصل و وصل و محكم و متشابه آن ؛ همچنين در سنّت و حديث تدريج را رعايت كن . پس از اينها به فروع دين مشغول شو ، و آن عبارت از علم
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 190
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص١٩٠