خواستهاى دنيوى و مشغول چارهانديشى براى گردآورى مال و جاه ، و زياد كردن وسايل و اسباب است و به طور كلّى رو به سوى اينها دارد ، و كى و كجا رو به سوى آفرينندهء آسمانها و زمين آورده است . كلمهء لا إله الّا اللّه خبر از حقيقت توحيد است ، از اين رو موحّد كسى است كه در جهان جز يكى نبيند ، و روى او تنها متوجّه خدا باشد ، و در اين صورت امتثال امر او كرده كه فرموده است :
قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ
« 31 » ، و مراد گفتن به زبان نيست ، و زبان مترجمى است كه گاهى راست و زمانى دروغ مىگويد ، بلكه تنها دل است كه زبان ترجمان آن و مورد نظر حق تعالى و مخزن توحيد و جايگاه آن است .
چهارمين واژه ذكر و تذكير است ،
( 1 ) خداوند فرموده است :
وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ
« 32 » . در ستايش مجالس ذكر و تذكير احاديث بسيارى وارد شده ، از جمله پيامبر ( ص ) فرموده است : « چون بر مرغزارهاى بهشت گذر كنيد از آنها بهره گيريد ؛ عرض شد : مرغزارهاى بهشت كدام است ؟ فرمود :
مجالس ذكر . » « 33 » در حديث آمده است : « خداوند بجز فرشتگان حافظ خلق ، فرشتگانى دارد كه در هوا در گردشند ، هنگامى كه مجالس ذكر را مىبينند ، يكديگر را آواز مىدهند ، كه بشتابيد به سوى مطلوب خويش ، پس به اهل ذكر مىپيوندند ، و به گرد آنان در مىآيند ، و به اذكار آنها گوش مىدهند . » سپس پيامبر ( ص ) فرمود : « هان ! خدا را ياد كنيد ، و خودتان را پند دهيد » « 34 » . واژهء تذكير چنان كه مىبينيد به آنچه اكثر واعظان اين زمان بر آن مواظبت دارند نقل معنا داده ، و آن عبارت از : داستان ، شعر ، شطحيّات و حوادث است .
هامش
( 31 ) انعام / 91 : بگو خدا . . . سپس آنها را ( در گفتگوهاى لجاجتآميزشان ) رها كن .
( 32 ) ذاريات / 55 : و پيوسته تذكّر ده ، زيرا تذكّر براى مؤمنان سودمند است .
( 33 ) معانى الاخبار ، ترمذى ؛ عراقى نيز آن را ذكر كرده است ؛ بغوى در مصابيح كتاب الدّعوات ، باب ذكر اللّه ، ج 1 ، ص 149 .
( 34 ) عراقى مىگويد : اين حديث از طريق ابى هريره مورد اتّفاق است ، بدون ذكر « در هوا » .