از آن آفرينندهء دست و قدرت و اراده را مشاهده كند . بنابراين نظر مردم بيشتر متوجّه و منحصر به اسبابى است كه در جهت پايين و نزديك به آنهاست ، و از توجّه به مسبّب الاسباب منقطع است ، و اين امر يكى از علل نهى از فراگيرى علم نجوم است .
دوّم - اين كه احكام نجوم حدس محض است ، و از آن چه به طور يقين و چه به صورت گمان چيزى دربارهء اشخاص دانسته نمىشود ، و بر اساس آن حكم كردن ، حكم از روى جهل است ، و نكوهشى كه از آن مىشود به سبب جهل بودن آن است نه اين كه علمى است نكوهيده . و طبق آنچه نقل مىشود علم نجوم معجزه ادريس پيامبر ( ع ) بوده كه كهنه شده و از ميان رفته است . » مىگويم : از امام صادق ( ع ) روايت است كه علم نجوم از علوم پيامبران است ، و علىّ بن ابى طالب ( ع ) داناترين مردم به آن بود « 8 » ، و اين دليل است بر اين كه دانش مذكور محو و نابود نشده بلكه نزد اهلش موجود است .
غزّالى مىگويد : « اين كه گاهى بندرت رأى منجّم اصابت مىكند امر اتّفاقى است ، زيرا منجّم احيانا بر بعضى از اسباب آگاهى پيدا مىكند ، ليكن مسبّب آنها تنها پس از حصول شروط بسيارى كه آگاهى بر آنها در حيطهء قدرت بشر نيست حاصل مىشود ، در اين هنگام اگر ايجاد بقيّهء اسباب را خداوند مقدّر كرده باشد رأى منجّم اصابت مىكند ، و اگر مقدّر نكرده باشد دچار خطا مىشود اين قضيّه مانند اين است كه انسان هنگامى كه مىبيند ابرها از كوهها برخاسته آسمان را فرا گرفتهاند ، حدس مىزند ، و ظنّ بر او غالب مىشود كه امروز باران مىبارد ، امّا بسا اين كه با برآمدن آفتاب ، و گرم شدن هوا ابرها پراكنده شده و از ميان بروند ، و خلاف حدس او ظاهر شود ، از اين رو صرف وجود ابر در آمدن باران و حصول بقيّهء اسباب ناشناخته كافى نيست ، و نيز مانند حدس كشتيبان است كه با اعتماد بر آشنايى خود با بادهايى كه معمولا
هامش
( 8 ) بحار ، ج 14 ، ص 147 ، چاپ كمپانى به نقل از كتاب نجوم .