خلّى مراتك تطحنه . با جحا گفتند : زنت كجاست ؟ گفت : مزد به او دادهام كه آرد آسياب كند . گفتند : آردت كو ؟ گفت : به او كرايه دادم . گفتند : زنت را گذاشتهاى آرد آسياب كند . فين : بالامالة ، أصلها فى أين ، و المراد أين . يضرب للمتخبّط فى أموره . ( الأمثال العامية ، ص 373 - 374 ) .
قالوا يا جحا : كلبك بالسّخونه . قال : أهو فاضى لها . با جحا گفتند : سگت تب دارد .
گفت : سزاوارش است . السخونة : يريدون بها الحمى . أى : قيل له : كلبك محموم . فقال : دعوه فانّه مثفرغ لها . يضرب لمن يشغل بمكروه أو عمل شاق ، هو جدير به و مستحق له . ( همانجا ) .
قالوا يا جحا : مراة أبوك تحبّك . قال : هىّ اجّنّنت هى . با جحا گفتند : زن پدرت دوستت دارد . گفت : او ديوانه شده است . يضرب فى بعض الزوجات لأولاد أزواجهن . ( همانجا ) .
كلّ مين بهمّو ، و جحى بيقتل ( أو بخبّط ) امّو . همهء مردم مادرشان را نگهدارى مىكنند ، جحا مادرش را مىكشد . يضرب فى انسان ذى اهتمام سخيف ، أو ردىء ، أولمن لا يهتمّ بما يهتمّ به النّاس . ( موسوعة الأمثال اللّبنانية ، ج 2 ص 1187 و 1204 ) .
كون بالأول يا جحى ، ولو بقصّ اللحى . اى جحا نفر اول باش ، ولو با چيدن ( تراشيدن ) ريشت . أى : على الانسان أن يتقدّم غيره ولو فى الأمور البسيطة أو المضرّة به . اذا عجز عن التقدّم فى الأمور ذات الشأن . ( همانجا ) . حاشيه : در شأن نزول اين مثل آوردهاند : جحا روزى از جلوى خانهء حاكم وقت گذر مىكرد كه ديد جماعتى از مردان در آنجا جمع شدهاند . بدون اينكه از سبب اجتماعشان سوآل كند ، داخل آنها شد و رفت توى صف و نفر اول ايستاد .
چون از سبب گردآمدنشان پرسيد ، گفتند : حاكم حكم كرده است ما را بياورند و ريشهامان را بتراشند ( و تراش ريش در آن زمان اهانت بود ) . پس ضرب المثل بالا پيدا شد .
لو انّو جحى بترّح ، كان بأرضو بفلّح . اگر جحا كشاورزى مىدانست ، زمينش را كشت مىكرد . بترّح : يقول : ترّح ، و هى لفظة ينهر بها الفلّاح ثوره اذا أخطأ عند
جوحى ( فارسى ) — صفحة 757
مساهمون: احمد مجاهد
ص٧٥٧