معرّب ، صفت و كيفيّت حضرت آدم عليه السّلام را بدين منوال و به اين مضمون كه فرموده است خداوند تبارك و تعالى كه من خلق فرمودم آدم را و تركيب نمودم جسد و بدن آدم را از طبايع اخلاطى كه حاصل شده است از اسطقسّات اربعه كه مراد عناصر چهار گونه است ، بعد از آن دميدم در آن نفس طبيعى و روح عقلى را پس حرارت او از آتش است و برودت او از هواست و رطوبت او از آب است و يبوست او از خاك است و حيات و زندگى او از نفس است و نظر و فهم او از عقل است پس مسكن پيوسته سوداء است و منشأ حرارت صفراء است و منبع رطوبت دم و خون است و معدن برودت بلغم است و هر وقت كه تناسب و اعتدال بههم رسانيد اين اخلاط اربعه كه اصل جسد و قوام بدن اوست به نحوى كه زياده و نقصان در آنها نباشد كامل مىگردد اركان او و صحيح مىشود بنيان او و به سبب خارج شدن او از حدّ تناسب و اعتدال و ميل نمودن مزاج او بهسمت تفريط يا افراط داخل مىشود او را سقم و ناخوشى به قدر همان زيادتى يا نقصانى كه در مزاج او بههم رسيده است بعد از آن تعليم نمودم او را دواء و كيفيّت طبابت را كه چگونه و به چه نحو زياد فرمايد در قدر ناقص يا نقصان نمايد از قدر زايد ، پس موطن عقل او دماغ اوست و شره و شهوات او در كليهء اوست و غضب او در كبد اوست و حرارت او در دل اوست و رغبت او در ريهء اوست و حزن او از طحال اوست و فرح او در وجه اوست و همچنين بناگذارده شده است اخلاق نفسانيّه بر طبايع اخلاط جسديّهء او مثل آنكه عزم از خاك است و لين و نرمى از آب است و حدت و تندى از حرارت است و اناره و فهم از برودت است پس اگر ميل نمود يبوست او و زياد شد هرآينه مبدّل مىگردد عزم او به قساوت و به زيادتى رطوبت مبدّل مىگردد لين او به مهانت و ضعف نفس و بغليان و زيادتى حرارت مبدّل مىگردد حدّت او بطيش و سفاهت و به طغيان نمودن و زياد شدن برودت منقلب مىگردد اناره و فهم او به ريب و بلادت و به واسطهء اعتدال اخلاط و استقامت فطرت او مىباشد او عازم و حازم در امر خود و لين و نرم در عزم خود و صاحب حدّت و تندى در لين خود و نرمى خود و با تأنّى و مدارات در حدّت و تندى خود و غالب نمىآيد بر او خلقى از اخلاق او ، پس از هركدام از اخلاط و اخلاق را كه
تحفة الملوك ( فارسى ) — صفحة 362
مساهمون: جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى
ص٣٦٢