عرض جبين او و قدر گوش مناسب مقدار خدود او و طول دستها مناسب پايهاى او و طول امعاء او مناسب شكل آوردهء او و تجويف معده مناسب بزرگى كبد او و شكل طحال مناسب شكل معدهء او و وسعت حلقوم مناسب حجم ريهء او و طول ضلعها و تقويس و كجى آنها مناسب صندوق سينهء او و طول عروق و سعهء آنها مناسب مر بعد اقطار جسد او خلاصه تمام اجزاء و اعضاء ظاهريّه و باطنيّهء او ديده مىشود كه در نهايت تناسب و توافقى است كه عالم به كنه و قادر بر صنع و بر كيفيّت آن نمىباشد مگر خداوندى كه منشى و مصوّر و خالق اوست و از اينجاست كه بعد از صورتبندى آن فرموده است كه
ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
« 1 » يعنى بعد از آنكه نطفه را علقه و مضغه نموديم و مضغه را استخوان گردانيديم و گوشت را بر استخوان پوشيديم ، انشاء و ايجاد نموديم او را بطور خلقت ديگرى كه ماوراى خلقتهاى حالات سابقهء اوست پس كثير الخير و البركة است خداوندى كه بهترين و نيكوترين خلقكنندگان است .
چنين شخصى ز آب و گل كه ديده * تعالى خالق الانسان من طين
و ايضا يافته و ديده مىشود كه طول قامت او به مقدار هشت شبر خودش مىباشد از سر زانو تا پايين قدمش دو شبر و تا حقوهاش دو شبر و از حقوه تا رأس الفؤاد دو شبر و از رأس الفؤاد تا مفرق سرش دو شبر و ما بين دو دست در وقتى كه آنها را گشاده نمايند ايضا هشت شبر است كه نصف از آن تا نزد ترقوه است و ربع از آن تا نزد مرفق است و اگر پرگار بر ناف او ثبت نموده شود در وقتى كه دستها به سمت سر كشيده باشد آنگاه از سر انگشتان دستها تا به قدم ملاحظه شود هرآينه بعد اطراف مساوى خواهد بود و طول صورت از ذقن تا رستنگاه موى سر كه حدّ وجه و صورت است يك شبر و ثمن است و مسافت ما بين دو گوش يك شبر و ربع است و طول دماغ ربع شبر است و كشيدگى شقّ چشم ثمن شبر است و طول جبين ثلث طول وجه است و شقّ دهن و كشيدگى دو لب مساوى دماغ است و طول قدم يك شبر و ربع است و طول كف دست از زند تا سر انگشت وسطى يك شبر است و انگشت ابهام و خنصر
هامش
( 1 ) . مؤمنون : 14 .