خوشا دمى كه درآيى و گويمت به سلامت * قدمت خير قدوم نزلت خير مقامى
و اما وعده دادن خداوند پس به مضمون اين آيه است كه فرموده است
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
« 1 » ؛ يعنى وعده داده است خداوند به آنچنان اشخاصى كه ايمان آوردهاند از شما و عمل نمودهاند اعمال صالح را كه هرآينه خليفه خود بنمايد ايشان را در زمين همچنانكه خليفه گردانيد آنچنان اشخاصى را كه پيش از ايشان بودند و هرآينه متمكّن و برقرار بسازد از براى ايشان دين ايشان را آنچنان دينى كه خداوند مرضى داشته است از براى ايشان و هرآينه بدل بنمايد حال ايشان را از بعد خوف و تقيه داشتن ايشان به امنيت و استقلال تا اينكه عبادت بنمايند مرا به طورى كه هيچ شريك براى من قرار ندهند نه در ظاهر و نه در باطن و كسانى كه كافر بشوند ، يعنى انكار ظهور دولت حقّ بنمايند بعد از آنكه ما اخبار به آن نموديم ، پس ايشان فاسق و خارج از دين خداوند مىباشند و مراد از مخاطبين به لفظ « منكم » حضرات ائمّه اطهار عليهم السّلام با شيعيان ايشانند و اشخاصى كه فرموده است كه پيش از ايشان خليفه نموده است ايشان را اشاره به واقعهء بنى اسرائيل و فرعون و هامان و جنود ايشان است كه در تنزيل آيهء سابقه ذكر شد و فرمودهء آنكه بندگى من بنمايند به طورى كه هيچ شريك براى من قرار ندهند اشاره به حالت لاحقهء ايشان و زمانى است كه خداوند به ايشان وعده داده است كه در استقلال و امنيّت مىباشند و زمان ، زمان ولايت است و تكليف بر بواطن و حقايق امور است و به هيچگونه در ظاهر تبعيّت و موافقت نمودن احدى مر احدى نمىباشد و شرك ظاهرى ايضا بر طرف مىشود چرا كه جهل بالكلّيّه مرتفع مىگردد چنانكه عنقريب ذكر خواهد شد ان شاء اللّه تعالى به خلاف حالت سابقهء ايشان و زمانى كه مستضعف بودند كه در آن زمان خائف بودند و به سبب حكمت و امر خداوند مكلّف و مأمور بودند كه در ظاهر موافقت و تبعيّت
هامش
( 1 ) . نور : 55 .