است و دل شيعيان دشمنان ما مايل به دشمنان است مشعر بر آن است ، كه شيعيان آن جنابان در جوارح و ابدان مايل به ايشان نيستند و بد كردارند و شيعيان دشمنان ايشان در جوارح و ابدان ايضا مايل به دشمنان ايشان نيستند و نيكوكارند ؛ چنانكه در احاديث سابقه تصريح به آن شده بود و بيان نموده بودند كه به سبب خلط يافتن از طرفين است ؛ و لكن استدلال فرمودن آن جناب در دو موضع به دو آيه ، دليل آن است كه اهل عقل هرچند كه بدكردار باشند از ابرارند و اعمال ايشان در آسمانها ثابت مىشود و تأثير مىبخشد و اهل جهل هرچند كه نيكوكار باشند از فجارند و جاى ثبت و تأثير اعمال ايشان در سجين زمينها است .
و بنابراين تحقيقات معلوم شد كه همان اهل عقل از جهت مخلوط بودن بدنهاى ايشان با سجين جهل ، كه موجب معصيت نمودن ايشان است ، خصوصا در وقت غلبهء جهل ، سبب و واسطه مىشوند مر انتقال يافتن ظلمت و كدورت جهل [ را ] به سوى ايشان . و از جهت عليين بودن دلهاى ايشان و ابرار بودن ايشان ، كه موجب تأثير و افاده دادن و نقش بستن اعمال ايشان است در عليين آسمانها ، سبب و واسطه مىشوند بر انتقال يافتن ظلمت و سرايت نمودن كدورت از ايشان به سوى آسمانها .
پس متكدر شدن آسمانها و سرايت نمودن ظلمت جهل به آنها به وساطت و برزخيت اهل عقل است لا غير . و همچنين اهل جهل از جهت مخلوط بودن بدنهاى ايشان با عليين عقل ، كه موجب حسنه نمودن ايشان است ، خصوصا در وقت غلبهء عقل ، سبب و واسطه مىشوند بر انتقال يافتن نور و روشنايى عقل به سوى ايشان . و از جهت سجين بودن دلهاى ايشان و فجار بودن ايشان ، كه موجب تأثير و افاده دادن و نقش بستن اعمال ايشان است در سجين زمينها سبب و واسطه مىشوند مر انتقال يافتن نور و سرايت نمودن روشنايى [ را ] از ايشان به سوى زمينها . پس متنور شدن زمينها و سرايت نمودن نور عقل به آنها به وساطت و برزخيت اهل جهل است لا غير . و بدانكه نهايت متأثر شدن و قبول انتقال يافتن اعمال از طرفين ، عالم برزخ است كه در طرف عوالم عقل بعد از عرش و كرسى است و در طرف عوالم جهل بعد از ثور و صخره است ؛ چنانكه سابقا اشاره به آن ايضا شد . و امّا عوالم ما فوق برزخ ، پس به
تحفة الملوك ( فارسى ) — صفحة 179
مساهمون: جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى
ص١٧٩