مصيبتهاى خود را با وجود تمام شدن و منقضى گرديدن آنها همه را اسباب ظهور درجه و علو مرتبه بدانند ؛ چنانكه خداوند فرموده است كه
لا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلادِ * مَتاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ * لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرارِ
« 1 » ؛ يعنى تو را فريب ندهد كثرت اموال و تردد نمودن كفار و طايفهء جهل در بلاد و فراغت و امنيت آنها ؛ به جهت آنكه اينها متاع قليل فانى است و از براى ايشان استدراج است نه نعمت . و بعد از فناى آنها مأوا و محل بازگشت ايشان جهنم است . و بد آرامگاهى است جهنم و لكن آنچنان اشخاصى كه از اهل و طايفهء عقلند و طريقهء تقوا و پرهيزگارى پروردگار خود را نگاه داشتند از براى ايشان است بهشتهاى متعدد كه جارى است در ميان آنها نهرها ، و مخلد و هميشه در آن بهشتها مىباشند .
و اين نعمت ، اول عطيهاى است كه از جانب خداوند به ايشان داده مىشود . و آنچه از جانب خداوند است بهتر است از براى اهل عقل و نيكوكاران از آنچه در دنيا داده شده است به اهل جهل . و بايد كه زياده بر اينها متحمل اذيتهاى اهل جهل بشوند و صبر را پيشه و شيوهء خود بنمايند ؛ چنانكه ايضا فرموده است :
وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذىً كَثِيراً وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
« 2 » ؛ يعنى و هرآينه مىشنوند و مىبينند از اهل جهل و طايفهء يهود و مشركين اذيت بسيارى را . و اگر صبر كنند و تقوا پيشهء خود سازند پس به درستى كه صبر كردن از علامتها و نشانههاى عزم داشتن و ثابت قدم بودن بر امور است . آه آه ،
يارى اندر كس نمىبينم ياران را چه شد * دوستى كى آخر آمد دوستان را چه شد
آب حيوان تيرهگون شد خضر فرخ پى كجاست * گل بگشت از رنگ و بو باد بهاران را چه شد
لعلى از كان مروّت بر نيامد سالهاست * تابش خورشيد و سعى باد و باران را چه شد
زهره ساز خود نمىسازد مگر عودش بسوخت * كس ندارد ذوق مستى مىگساران را چه شد
هامش
( 1 ) . آل عمران 196 - 198 .
( 2 ) . همان : 186 .