در ذكر [ استعاذه ]
استعاذه عبارت از اين لفظ منقول است : « أعوذ باللّه من الشيطان الرجيم » . و در اين چند روايت وارد شد ، در كتاب نشر به تفصيل مسطور است ، امّا آنچه مشهور است اين لفظ مذكور و از نصّ صريح كتاب عزيز - شرّفه اللّه تعالى - همين مستفاد است ، قال اللّه عزّ و جلّ :
فإذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشيطان الرجيم
« 1 » ، و سين اينجا براى طلب است ، يعنى طلب اعاذه كردن به خدا از شيطان رجيم ، و طلب اعاذه به گفتن اعوذ متحقّق مىشود ، و اعاذه به معنى دور گردانيدن . و تصريح نمودند آنكه اگر به حضور تلاوت كنند ، مستمعى باشد ، جهر اولى است ، يعنى بلند گفتن ، و اگر نباشد اخفاء است اولى ، يعنى آهسته . امّا اين حكم آيا نسبت به جميع قرّاء يكسان است يا به بعضى مخصوص مىشود ؟ صاحب تيسير نقل كرد آنكه نافع را همه جا اخفاء استعاذه بوده است و حمزه را نزد فاتحه فقط جهر و نزد باقى قرآن اخفاء است . و شيخ جزرى گفت : استعاذه را جهر خواندن از همه منقول است . باز گفت از حمزه روايت كردند آنچه مذكور است و روايت ديگر نقل كرد به تطويل . و بعض ائمّهء اين فنّ اخفاء استعاذه را بالكلّيه مردود ساختهاند ، دليل مىگويند آنكه ظاهر نصّ آيه مطلق است ، اكنون تقييد به اخفاء خلاف آنچه ظاهر است . و متبادر ديگر ، غرض اظهار شعار قرآن است و به جهر گفتن حاصل مىشود . و مخفى نماند كه استعاذه سنّت است و شيخ جزرى به اين تصريح نموده ، اين قول را ترجيح داد ، باز گفت بعضى به وجوب قائلاند ، و اللّه اعلم .
[ تنبيهات ] تلاوت كننده را وصل استعاذه به ما بعد جايز است ، خواه بسمله باشد يا آيت ديگر .
در ذكر بسمله
بدان كه بسم اللّه الرحمن الرحيم را گفتن اوّل هر سوره غير برائت « 2 » لازم است ،
هامش
( 1 ) نحل / 98 .
( 2 ) د : براة .