است .
پنجم : « من » كه حرف جرّ است ، از « ما » كه اسم موصول است در دو جا :
فمن ما ملكت أيمانكم
در نساء « 1 » ،
هل لكم من ما ملكت أيمانكم
در روم « 2 » . و در
أنفقوا مما رزقناكم
در منافقين « 3 » خلاف است . و آنچه سواى آنها است پيوسته است ، هر جا كه باشد . در اوّل جايى كه واقع است
و إن كنتم فى ريب مما نزلنا
در اوايل بقره « 4 » . و اگر با « من » حرف جرّ ، « من » اسم موصول مصاحب شود ، مثلا :
ممن ذكر
در كهف « 5 » ،
ممن افترى
در انعام « 6 » و هود و غيرهما ، همه جا پيوسته مرسوم است .
تنبيه « ممّ » كه الف از آخرش مخدوف است جهت استفهام ، بىخلاف موصول است ، نحو : « ممّ خلق » « 7 » .
ششم : « أم » كه حرف استفهام است ، هر گاه مصاحب « من » اسميهء استفهاميه ، يا مصاحب « من » موصول شود ، چهار موضع جدا مرسوم است . از قسم اوّل
أم من يكون عليهم وكيلا
در نساء « 8 » فقط . و از قسم ثانى سه جا :
أم من أسس بنيانه
در برائت « 9 » ،
أم من يأتى امنا يوم القيامة
در فصّلت « 10 » ،
أم من خلقنا
در صافّات « 11 » . و ما عداى اين چهار هر كجا كه واقع است ، پيوسته است ، مثلا :
أمن خلق السموات
،
أمن جعل الأرض
،
أمن يجيب المضطر
،
أمن يبدؤا الخلق
،
أمن يهديكم
، هر پنج در نمل « 12 » است و امثال اين .
هفتم : « حيثما » كه كلمه به معنى شرط است « حيث » از « ما » موصول [ مفصول ] است در
و حيث ما كنتم فولوا وجوهكم
، دو جا است در بقره « 13 » در حكايت قبله .
هامش
( 1 ) آيهء 29 .
( 2 ) آيهء 28 .
( 3 ) آيهء 10 .
( 4 ) آيهء 23 .
( 5 ) آيهء 57 .
( 6 ) انعام / 21 ، 93 ، 144 ، و هود / 18 و . . .
( 7 ) طارق / 5 .
( 8 ) آيهء 109 .
( 9 ) آيهء 109 .
( 10 ) آيهء 40 .
( 11 ) آيهء 11 .
( 12 ) آيهء 60 - 63 .
( 13 ) آيات 144 و 150 .