مضاف است . و كلمات معدوده مذكور به مظهر مضافند ، الّا پنج اواخر از پنجاه و چهار و ما بعد « مرضات » و « ذات » ، كه از اضافه مقطوعند . و آنچه به مضمر مضاف است ، نوشتن او به غير از لفظ تا متصوّر نيست ، خواه آن مضمر غايب باشد يا مخاطب يا متكلّم ، مثلا :
و ليتم نعمته عليكم
« 1 » ،
و ليذيقكم من رحمته
« 2 » ،
قال آيتك
« 3 » ،
و رحمتى وسعت
« 4 » و امثال اينها . و در اين حال ميان مفرد و جمع تفاوت نيست
و بركاته
« 5 » ،
و من آياته
« 6 » ،
يتلوا عليهم آياتك
« 7 » ،
سأريكم آياتى
« 8 » ،
إخوته
« 9 » ،
على إخوتك
« 10 » ،
و بين إخوتى
« 11 » و همچنين .
دويم : كلمه « يا أبت » از جمله آنچه تاء « 12 » تأنيث به او ملحق شد در چهار سوره منزل است : دو موضع اوّل و آخر يوسف « 13 » ، و چهار موضع در وسط مريم « 14 » متعاقب ، و يكى در ميان قصص « 15 » در حكايت موسى با اهل مدين ، در صافّات « 16 » در قصّهء ابراهيم . اين هشت موضع به تاء دراز مرسوم است . ابن كثير و ابن عامر و ابو جعفر و يعقوب به هاء وقف كردند و باقى به اتباع رسم .
و لفظ « هيهات » كه اسم فعل است دو جا در مؤمنين « 17 » است . كسى كه وقف به هاء كرد كسائى است و ابن كثير از روايت بزّى .
سيم : شيخ جزرى قاعدهاى ذكر كرد مضمونش آنكه ، هر كلمه كه قرّاء در جمع و افراد وى اختلاف نمودند ، آن بر صورت مفرد رقم شده ، در رسم خط به تاء دراز است .
چهارم : از جمله هفت حرف كه در فصل دويم است ، « آيت » كه در عنكبوت « 18 » است و « بيّنت » در فاطر « 19 » و « ثمرات » ، و « جمالت » در مرسلات « 20 » ، اين چهار است ، در اوّل عاصم را از افراد از روايت شعبه است ، و به جمع از روايت حفص ، و اين چنين در سيم
هامش
( 1 ) مائده / 6 .
( 2 ) روم / 46 .
( 3 ) آل عمران / 41 .
( 4 ) اعراف / 156 .
( 5 ) هود / 73 .
( 6 ) روم / 20 .
( 7 ) روم / 20 .
( 8 ) انبياء / 37 .
( 9 ) انبياء / 37 .
( 10 ) يوسف / 5 .
( 11 ) يوسف / 5 .
( 12 ) س : + و .
( 13 ) آيات 4 و 100 .
( 14 ) آيات 42 - 45 .
( 15 ) آيهء 26 .
( 16 ) آيهء 102 .
( 17 ) آيهء 36 .
( 18 ) آيهء 44 .
( 19 ) آيهء 40 .
( 20 ) آيهء 33 .