و ما عداى اين ده ، موصول است هر جا واقع شود ، إلّا يك موضع در انبياء « 1 »
أن لا إله إلا أنت سبحانك
كه پسر شيخ جزرى در شرح منظومه در وى فقط نقل خلاف كرد ، يعنى در بعض مصاحف مقطوع بود و بعضى موصول ، و شاطبى در رائيه به اين تصريح نمود .
دويم : « إن » مكسورهء شرطيه در
و إن ما نرينك بعض الذى نعدهم
در رعد « 2 » فقط « إن » از « ما » مقطوع است . اكنون
فإما نرينك
در غافر « 3 » و غير وى ، مثلا :
و إما تخافن
در انفال « 4 » ،
فإما ترين
در مريم « 5 » ،
فإما نذهبن بك
در زخرف « 6 » و امثال اينها همه موصول است . و آنجا كه همزه مفتوح است ، مثلا :
أما اشتملت
دو جا در انعام « 7 » است ،
ما تشركون
،
اما ذا كنتم تعملون
هر دو در نحل « 8 » است ،
فاما عاد
در فصّلت « 9 » . القصّه ، هر جا كه باشد پيوسته است .
سيم : « عن » كه حرف جرّ است از « ما » كه اسم موصول است به معنى « الّذى » ، مقطوع است در يك موضع
فلما عتوا عن ما نهوا
در اعراف « 10 » . و ماعداى وى پيوسته است ، نحو :
عما يقولون ليمسن
در مائده « 11 » ،
سبحانه و تعالى عما يصفون
در انعام « 12 » ، و همچنين هر جا واقع است .
تنبيه « عمّ » كه الف از آخرش جهت دخول حرف جرّ محذوف شد تا معنى استفهاميه حاصل گردد ، بىخلاف موصول است نحو :
عم يتساءلون
« 13 » .
چهارم : « عن » ايضا از « من » كه به معنى « الّذى » در دو جا جدا است :
و يصرفه عن من يشاء
در نور « 14 » ،
فأعرض عن من تولى
در نجم « 15 » ، و همين دو جا در قرآن واقع
هامش
( 1 ) آيهء 87 .
( 2 ) آيهء 40 .
( 3 ) آيهء 77 .
( 4 ) آيهء 58 .
( 5 ) آيهء 26 .
( 6 ) آيهء 41 .
( 7 ) آيات 143 و 144 .
( 8 ) آيات 59 و 84 .
( 9 ) آيهء 15 .
( 10 ) آيهء 166 .
( 11 ) آيهء 73 .
( 12 ) آيهء 100 .
( 13 ) نبأ / 1 .
( 14 ) آيهء 43 .
( 15 ) آيهء 29 .