جايز است فتح و اسكان عين ، دو قراءت است .
بيست و سيم : حظر ، به معنى منع است ، و از اين باب دو صرف آمده است :
و ما كان عطاء ربك محظورا
در سبحان « 1 » :
فكانوا كهشيم المحتظر
در قمر « 2 » . و ما عداى اين از حضور به ضاد است ، ضدّ غايب بودن ، مثلا :
حاضرى المسجد الحرام
« 3 » ،
ما عملت من خير محضرا
« 4 » ،
و وجدوا ما عملوا حاضرا
« 5 » و امثال اينها .
بيست و چهارم : يقظه ، يعنى بيدارى ، ضدّ خواب است ، و اين يك جا در كهف است :
و تحسبهم أيقاظا
« 6 » .
بيست و پنجم : ظهر ، به ضم ظاء پيشين و اين دو جا است :
من الظهيرة و من بعد صلوة العشاء
« 7 » در نور است و
عشيا و حين تظهرون
« 8 » .
بيست و ششم : ظهار ، به كسر ظاء ، يعنى سوگند ، آنكه در كتب فقه مسطور است ، و از اين باب سه جا واقع است . در احزاب « 9 » :
و ما جعل أزواجكم اللائى تظاهرون منهن أمهاتكم
و در اين كلمه چهار قرائت « 10 » است : « تظاهرون » به فتح تاء خطاب و هاء ايضا ، و تشديد ظاء و اثبات الف ميان ظاء و هاء . « تظاهرون » به فتح هر دو ايضا ، و تخفيف ظاء و اثبات الف . « تظاهرون » به ضم تاء و كسر هاء و اثبات الف . و هاء در اين سه قرائت مخفّف است . « تظّهّرون » به فتح تاء و تشديد ظاء و هاء مفتوحه بىالف .
و در قد سمع :
الذين يظاهرون منكم من نسائهم
و
الذين يظاهرون من نسائهم
دو صرف و در هر يكى از اين ، سه قرائت است : يظاهرون به تشديد ظاء و تخفيف هاء و اثبات الف . « يظّهّرون » به تشديد هر دو ، بىالف و ياء غيبت ، و هاء در اين دو قراءت هر دو مفتوح است . « يظاهرون » به ضمّ ياء و كسر هاء و تخفيف هر دو و اثبات الف . و ظاء در هفت قراءت مفتوح است . و شيخ جزرى اين باب را در منظومه خود تحت باب هشتم از ظاآت مندرج ساخت و پسرش به اين مضمون تصريح نمود در شرح منظومه ، و
هامش
( 1 ) اسراء / 20 . 8
( 2 ) آيهء 31 .
( 3 ) بقره / 196 .
( 4 ) آل عمران / 30 .
( 5 ) كهف / 49 .
( 6 ) آيهء 18 .
( 7 ) آيهء 59 .
( 8 ) روم / 18 .
( 9 ) آيهء 4 .
( 10 ) س : قرآن .