معلوم و مجهول ، و چند جا واقع است . اوّل
لا يخفف عنهم العذاب و لا هم ينظرون
در بقره « 1 » .
يازدهم : حفظ ، يادداشتن ، ضدّ نسيان كه موجب فراموشى است . [ و از اين كلمه چند جا ] منزل است جاى اوّل
حافظوا على الصلوات و الصلاة الوسطى
در بقره « 2 » .
دوازدهم : عظم ، به معنى استخوان ، جمع وى عظام است : استخوانها ، و از اين چند عدد آمده است . اوّل
إلى العظام كيف ننشزها
در بقره « 3 » .
سيزدهم : كظم ، فرو نشاندن قهر است .
چهاردهم : غيظ ، يعنى قهر . قوله تعالى :
و الكاظمين الغيظ
در آل عمران « 4 » است . از لفظ اوّل ، اوّل كلمه در [ آل عمران ] است و باقى معدود چند است . و از لفظ ثانى اوّل مواضع
من الغيظ
،
موتوا بغيظكم
هم در اين سوره « 5 » . و از اين لفظ ثانى چند جا هست . امّا دو كلمه از اين مستثنى است : قوله تعالى :
و غيض الماء
در هود « 6 » ، و
ما تغيض الأرحام
در رعد « 7 » ، تصريح نمودند آنكه هر دو از « غيض » به ضاد به معنى نقصان است . اكنون « و غيض الماء » يعنى آب كم شد و در زمين فرو رفت ، و « ما تغيض الأرحام » يعنى آنچه كمى كند ارحام ، به قرينهء « و ما تزداد » . و به اين اشارت نمود شيخ جزرى كه « و الغيظ لا الرّعد و هود قاصره » .
پانزدهم : فظّ ، از فظاظة به معنى جلافة ، ضدّ ملايمت .
شانزدهم : غلظت و غلاظت ، به معنى شدّت ، ضدّ مهربانى است . قوله تعالى در آل عمران و خطاب به پيغامبر است صلى اللّه عليه و آله :
و لو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك
« 8 » يعنى اگر جلف سنگدل مىبودى همه از گرد و كنار تو متفرّق شدندى و از هم پاشيدندى . و از لفظ اوّل همين كلمه منزل است . و از لفظ ثانى چند جا هست . اوّل « غليظ القلب » كه در آيهء كريمه است . و « لانفضّوا » به ضاد ، انفضاض ضدّ اجتماع است .
هفدهم : حظّ ، مرادف نصيب ، به معنى بخشش است . و از اين چند كلمه معدود است :
هامش
( 1 ) آيهء 162 .
( 2 ) آيهء 238 .
( 3 ) آيهء 259 .
( 4 ) آيهء 134 .
( 5 ) آيهء 119 .
( 6 ) آيهء 44 .
( 7 ) آيهء 8 .
( 8 ) آيهء 195 .