از اين باب است در قوله تعالى :
ظلا ظليلا
در نساء « 1 » از براى مبالغه . و « ظلّه » دو جا واقع است :
كأنه ظلة
در اعراف « 2 » و
عذاب يوم الظلة
در شعراء « 3 » تحت اين باب مندرج است . و جمع « ظلّه » ، « ظلل » است ، مثلا :
فى ظلل من الغمام
در بقره « 4 » ،
موج كالظلل
در لقمان « 5 » ،
من فوقهم ظلل من النار و من تحتهم ظلل
در زمر « 6 » . و « ظلال » جمع « ظلّ » است ، مثلا :
فى ظلال على الأرائك
در يس « 7 » ،
فى ظلال و عيون
در مرسلات « 8 » .
هفتم : وعظ ، به معنى نصيحت و پند دادن است ، و اين معدود چند است : اوّل
و موعظة للمتقين
در بقره « 9 » . و از اين باب يك حرف مستثنى است . قوله تعالى :
الذين جعلوا القرآن عضين
در حجر است « 10 » ، جمع « عضه » به ضاد است . نقل كرد صاحب صحاح از كسائى آنكه « عضه » به معنى كذب و بهتان است . و جاى ديگر در تفسير اين آيه گفتند : « عضين » جمع « عضه » به معنى فرقه ، يعنى گروه . و ملخّص كلام آنكه حقّ تعالى اين آيه را در باب جماعتى فرمود كه ايمان به قرآن نياوردند و آن را گروه گروه كردند « 11 » ، كه بعض دروغ است و بعضى سحر « 12 » و بعضى شعر و همچنين
لعنة الله على الكاذبين
« 13 » .
هشتم : ظهور ، به معنى آشكارا ، ضدّ خفا يعنى نهان بودن ، و ظاهر ضدّ باطن از اين باب است ، نحو :
و ذروا ظاهر الإثم
« 14 »
و باطنه
« 15 » . و از اين كلمه چند نازل شده . اوّل
تظاهرون عليهم بالإثم و العدوان
در بقره « 16 » .
نهم : ظهر ، به معنى پشت ، و از اين معدود چند است . اوّل
كتاب الله وراء ظهورهم
در بقره « 17 » ، و بيشتر به صيغهء جمع آمده .
دهم : انظار ، به معنى مهلت دادن است ، و متصرّفات وى خاصّه از باب افعال است
هامش
( 1 ) آيهء 57 .
( 2 ) آيهء 171 .
( 3 ) آيهء 189 .
( 4 ) آيهء 210 .
( 5 ) آيهء 32 .
( 6 ) آيهء 16 .
( 7 ) آيهء 56 .
( 8 ) آيهء 41 .
( 9 ) آيهء 66 .
( 10 ) آيهء 91 .
( 11 ) حاشيه نسخ اساس : ساختند .
( 12 ) س : سخر .
( 13 ) آل عمران / 61 .
( 14 ) س : الاسم .
( 15 ) انعام / 120 .
( 16 ) آيهء 85 .
( 17 ) آيهء 101 .