منقول است .
دويم : لفظ « بيده » در چهار جا است . در بقره :
بيده عقدة النكاح
« 1 » ،
و إلا من اغترف غرفة بيده
« 2 » دو موضع است ،
قل من بيده
« 3 » در مؤمنون « 4 » ،
فسبحان الذى بيده
در يس « 5 » است .
سيم : لفظ
ترزقانه
در يوسف « 6 » .
چهارم :
لمن خشى ربه
آخر « لم يكن » « 7 » .
شيخ جزرى در لفظ « بيده » و « ترزقانه » و « ربّه » اختلاس را از بعض راويان نقل كرده ، اگر چه خلاف قياس است . و اللّه اعلم .
باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء
و بيان مخرج و صفت هر يكى گذشت . اكنون ملاحظهء هر يك به حسب صفت و مخرج واجب است جهت دفع اشتباه تا معنى متغيّر نشود . از جمله كلمهء
بضنين
« 8 » در كوّرت ، بعضى به ضاد و بعضى به ظا خواندند ، و معنى هر يكى جدا است . لا جرم فرق ميان هر دو ضرورى است . و همچنين در
ضل من تدعون
« 9 » و
ظل وجهه مسودا
« 10 » اوّل به معنى نايافت شد و ثانى يعنى هميشه پهلوى هم واقع مىشوند . اكنون ملاحظه بيشتر لازم است ، مثل :
أنقض ظهرك
« 11 » . خصوصا كه تشديد در يكى باشد يا هر دو ، مثل :
بعض الظالمين
« 12 » ،
يعض الظالم
« 13 » و به همين مضمون شيخ جزرى اشارت نموده گفت :
و إن تلاقيا البيان لازم * و أنقض ظهرك يعضّ الظالم
هامش
( 1 ) آيهء 237 .
( 2 ) آيهء 249 .
( 3 ) مؤمنون / 88 .
( 4 ) س : مؤمنين .
( 5 ) آيه 83 .
( 6 ) آيهء 37 .
( 7 ) بيّنه / 8 .
( 8 ) تكوير / 24 .
( 9 ) اسراء / 67 .
( 10 ) نحل / 58 .
( 11 ) شرح / 3 .
( 12 ) انعام / 129 .
( 13 ) فرقان / 27 .