بالقسط
« 1 » امّا اكثر بر ايناند و ابو عمرو دانى و شيخ جزرى اين را ترجيح دادند . و بعضى گفتهاند كه به طريق بيست و شش حرف ديگر اظهار مىبايد ، و اين ضعيف است . و به حسب سليقه اخفاء آسانتر است و خفّت مطلوب است . و امثلهء آن بيست و شش حرف اينك به ترتيب است : « هم أحسن ، لكم تحلّة ، يميتكم ثمّ ، لهم جنّات ، عليكم حجّة ، فيهم خيرا ، عليهم دائرة ، لهم ذكرا ، لهم ركزا ، منهم زهرة ، فاتّخذتموهم سخريّا ، كنتم شهداء ، عليهم صلوات ، عليهم ضدّا ، منهم طائفة ، لا يصيبهم ظمأ ، فضّلتكم على ، منهم غير ، لهم فيها ، أمانتهم قل ، رسولكم كما ، منهم ليكتمون ، مسّتهم نفحة ، عليكم و لا ، نساءكم هنّ ، هم ينصرون » .
و مخفى نماند كه غنّه در اخفا و ادغام ناچار است . و از جمله حروف بيست و شش ، نزد فاء و واو مبالغه در اظهار بيشترك مىبايد . و به اين مضمون در منظومهء شيخ جزرى اشارت كرده ، بعد از آنكه بيان اخفاء نزد باء نمود و ترجيح به اين داد و گفت :
و أظهر منها عند باقى الأحرف * و احذر لدى واو و فاء إن تختفى
اين مثالهاى ميم جمع است . و ميم غير جمع مثلا :
« كم أتيناهم ، أم تقولون ، أم جاءهم ، أم حسبتم ، أم خلقوا ، أم زاغت ، أم عندهم ، أم كان ، أم لم ، فأقم وجهك ، ألم « 2 » يعدكم » ، و همچنين تا آخر . و از اين قسم مثال باء و ميم گذشت .
اين امثلهء مذكوره همه در دو كلمه است ، و در يك كلمه مثلا : « تمترون ، أمثالكم ، همسا ، أمشاج ، الأمر ، رمزا » ، و همچنين تا آخر حكم يكى است . و در نحو : « أمواتا » همان مبالغه مطلوب است و نحو « دمّر » و آنجا « امّن » كه موصول است . ميم مشدّد حكم مثلين است ، و مثال باء در يك كلمه نيست . و هر مثالى كه مذكور نشد ، تتبّع و استقراء ببايد كرد ، اگر در قرآن مجيد موجود است فهو المطلوب و الّا از خارج پيدا كرد .
باب هفتم در بيان حروف شمسيه و قمريه
مخفى نماند كه لام تعريف با بيست و هشت حرف مذكوره ، يعنى غير از الف ساكنه ،
هامش
( 1 ) مائده / 42 .
( 2 ) س : أم لم .