ملاقات مىكند . اكنون نصفش شمسيه است و نصف ديگر قمريه . و لام تعريف در هر يك از حروف شمسيه مدغم مىشود . و اكنون حروف شمسيه چهارده عدد است : « تاء دو نقطه و ثاء سه نقطه و نون و لام » و اين داخل قسم مثلين است . و ده عدد ديگر به ترتيب شمرده از دال مهمله تا ظاء معجمه : « د - ذ - ر - ز - س - ش - ص - ض - ط - ظ » و امثلهء شمسيه : « التّوّاب ، الثّواب ، الدّهر ، الذّكر ، الرّاكعون ، الزّاهدين ، السّاجدين ، و الشّمس ، الصّيام ، و الضّرّاء ، الطّالب ، الظّلمات ، اللّاعنون ، النّاس » . و در هر يك از حروف قمريه چهارده عدد مظهر مىشود : « همزه و باء موحّده و جيم و حا و خا و عين و غين و فا و قاف و كاف و ميم و واو و هاء و ياء » ، مثلا : « الأرض ، البرق ، الجمع ، الحدّ ، الخلق ، العلم ، الغيظ ، الفضل ، و القمر ، الكتاب ، المهيمن ، الوارثون ، الهون ، اليوم » . و وجه تسميه به تأمّل ظاهر است ، آنكه در لفظ « و الشّمس » چون لام در شين مدغم مىشود ، هر چه از اين قبيل است به وى نسبت نمودند ، و در لفظ « و القمر » چون مظهر است ، باقى اخوات وى از امثله به او منسوب است و اين تسميه اتفاقا ميان سلف و خلف شهرت يافت . و اگر نه عوض شمسيه ، دنياويه مىتوان گفت و عوض قمريه ، اخرويه نسبت به كلمهء « الدّنيا » و « الآخرة » ، سمائيه و ارضيه نسبت به لفظ « السّماء » و « الأرض » ، و حروف الملائكة و الشّياطين مثلا ، حروف الجنّة و النّار و بدين قياس .
باب هشتم در بيان هاء ضمير
بدان كه هاء ضمير ، كه خاصّهء واحد مذكّر غايب است ، در اسم و فعل و حروف مىباشد . و اين دو نوع است : مضموم و مكسور ، و ما قبل او حركات ثلاث يا سكون . و ساكن حرف صحيح مىباشد و حرف علّه . و ما قبل حروف علّه ، مدّ و لين ايضا ، مثلا :
« فله أجره عند ربّه ، و علّمه ، فيجعله ، رسالته ، فأجره ، و هداه ، عقلوه ، فيه ، و شروه ، عليه » .
و نظر به ما قبل و ما بعد وى از چهار قسم بيرون نيست :
اوّل : ما قبل و ما بعد متحرّك . اين چنين كه در بعض امثله مذكوره است .