من قبل ، شيئا قليلا ، المنكر ، و من كان ، كتاب كريم » ، و از امثلهء قلب و اخفاء معلوم شد اكنون نون ساكنه در هر دو به طريق اظهار است ، و تنوين مشخّص شد كه در دو كلمه است مطلقا . و غنّه در قلب و اخفاء بالتمام براى همهء قرّاء ثابت است ، خواه نزد نون يا تنوين ، و در چهار از ادغام ايضا ، ما عداى لام و راء ، و نزد واو و ياء به مذهب حمزه از روايت خلف بر طرف است ، و در اظهار غنّه نيست .
تنبيهات « 1 » اوّل : غنّه در حروف ادغام ماعداى راء و لام است براى همه ، و عدم غنّه ، خلف را نزد واو و ياء . و اينچنين نزد اظهار مطلقا براى همه به اجماع است از كتاب شاطبيه « 2 » و تيسير « 3 » . و شيخ جزرى در راء و لام از مشايخ خود نقل غنّه كرده ، به بعض قرّاء و بعض روات اسناد نموده به تفصيل چند و اين سخن را قوّت داد ، و غين و خاء معجمتين را داخل اخفاء كرده ، به ابو جعفر اسناد نمود ، و از بعض روايات به قالون هم . و خلاف در بعض مواضع از ابو جعفر نقل كرده .
دويم : اشارت به اين رفت كه نون و تنوين در خطّ مختلفاند و در لفظ متّحد ، بنابر اين مخرج هر دو يكى است . و چون از مخرج حروف حلق هر دو را دورى واقع است ، اظهار واجب بود ، خصوصا ماعداى غين و خاء معجمتين كه آنها دورتراند . و از حروف ادغام قرب تمام است ، ادغام واجب گشت ، خصوصا لام و راء ، كه مخرج اين هر دو با نون يكى است به مذهب قرّاء ، و در باب مخارج گذشت . و واو متحرّكهء شفويه و ياء متحرّكه ، كه از وسط لسان است ، نون را در ميان دارند و ميم را با واو متحرّكه اشتراك در مخرج هست و با نون اشتراك در استحقاق غنّه . و چون نون و تنوين را با حروف اخفاء حدّ وسط است ، نه دورى حروف [ حلق ] و نزديكى حروف ادغام ، اكنون هر سه ايشان ميان مانده است ،
هامش
( 1 ) س : تنبيها .
( 2 ) حرز الأمانى و وجه التهانى معروف به قصيدهء شاطبيه ، تأليف امام ابو القاسم بن فيرة بن خلف بن احمد الضرير الشاطبى اندلسى ( 538 - 590 ه . ق ) .
( 3 ) التيسير فى القراآت السبع ، تأليف امام أبو عمرو عثمان بن سعيد دانى ( 371 - 444 ه . ق ) .