يكى . و نون ساكنه در اسم و فعل و حرف مىباشد در وسط كلمه و در آخر كلمه ، و تنوين خاصّهء اسم است در آخر كلمه فقط . و اين هر دو را با بيست و هشت حرف ملاقات مىشود ، ما عداى الف ساكنه كه محال است . اكنون با حروف معدوده چهار حكم دارد :
اوّل : اظهار ، نزد حروف حلق ستّه « اهعحخغ » و اين شش حرف با نون ساكنه در يك كلمه و دو كلمه مىباشد و با تنوين ، بنابر آنچه مذكور شد ، در دو كلمه فقط . و امثله به ترتيب شمرده مىشود : « ينئون ، من آمن ، عذاب أليم ، ينهون ، إن هذا ، فريقا هدى ، أنعمت ، من عمل ، حكيم عليم ، و انحر ، من حمل ، عليم حكيم ، و المنخنقة ، و ان خفتم ، عليما خبيرا ، فسينغضون ، من غيركم ، عفوّا غفورا » ، و اين حكم - يعنى اظهار - نزد هر دو مجمع عليه است ، الّا آنچه از ورش و هر كه موافق اوست نقل كردند ، كه نقل حركت همزه به ساكن قبلها مىكند و حذف همزه مىنمايد ، و اين در جاى خود مشروح است .
دويم : ادغام ، در شش حرف « يرملون » اما در دو كلمه مىباشد ، خواه نون ساكنه و خواه تنوين . و امثله اين است : « فمن يعمل ، خيرا يره ، من ربّهم ، غفورا رحيما ، من مضلّ ، كثيبا مهيلا ، من لدنه ، هدى للمتّقين ، من وال ، مرضا و لهم ، من ناصرين ، نار نور » ، و اگر در يك كلمه نون به ياء رسد يا واو ، ادغام جايز نيست به اجماع ، و اين در چهار كلمه است فقط در قرآن : « دنيا ، بنيان ، قنوان ، صنوان » ، و تعليل نمودهاند آنكه اگر مدغم شود به ياء مشدّده مىماند ، اكنون معنى اوّل فهم نمىشود ، به خلاف آنكه در دو كلمه باشد كه معنى تغيير نمىيابد .
سيم : قلب ، نزد يك حرف است كه باء يك نقطه باشد ، مثلا : « أنبئونى ، من بعد ، عليم بالمتّقين » . نزد باقى حروف كه پانزده است : « ت ، ث ، ج ، د ، ذ ، ز ، س ، ش ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ف ، ق ، ك » و امثلهاش اين است : « أنتم ، من تاب ، عمد ترونها ، الأنثى ، من ثمرة ، قولا ثقيلا ، تنجيكم ، من جاء ، رطبا جنيّا ، أندادا ، من دابّة ، كأسا دهاقا ، و انذر ، من ذهب ، قريبا ذاقوا ، أنزل ، من زوال ، صعيدا زلقا ، أنسانيه ، من سبأ ، بشرا سويّا ، أنشأ ، من شاء ، جبّارا شقيّا ، المنصورون ، و لمن صبر ، جمالت صفر ، منضود ، من ضلّ ، و كلّا ضربنا ، و انطلقوا ، من طين ، ماء طهورا ، أنظرنى ، من ظلم ، ظلّا ظليلا ، فانفلق ، فان فاءت ، شيئا فريّا ، منقلبا ،
گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — صفحة مراديه 131
مساهمون: سيد مهدي جهرمي
صمراديه ١٣١