همانا در مقولهء « پادشاهى خدا و پسر انسان » مورد بحث شده [ توسّط دانشمندان و محقّقان يهودى ] بدينكه موضوع مسيح خود متأثّر از انديشهء « سوشيانت » ايرانى مىباشد . منتها گفتهاند كه اين تفاوت هم ميان آن دو هست ، كه در زردشتىگرى « مهدى » ها ربطى به صورت اسطورى منشأ اوليهء انسان و خاستگاه نخستين پادشاه نمىيابند .
- همچنين ، در خصوص مفهوم اهريمن يا شيطان ، يهوديّت و مسيحيّت تحت تأثير سنّت ايرانى بودهاند ؛ چه قبول انديشهء « مسيح » مستلزم پذيرش مفهوم اهريمن نيز باشد ، كه خاستگاه چنين انديشهاى اصلا ايران است . بايد افزود كه تأثير نمايان معادشناسى ايرانى به ويژه در عقايد تلمودى است .
- يك بنمايهء مشترك معيّن در افكار راجع به اشكال منجى و مهدى زردشتى « سوشيانت » و مسيح وجود داشته ، اينكه مسيح از سلالهء داود نبى زاده شد ، سوشيانت نيز از تخمهء پيامبر بزرگ زردشت پديد آمد ، هر دو رهاننده براى برقرارى ايمان حقيقى نسبت به خداى ملّت خود ظهور كردند . در وجه تسميهء « سوشيانت » گفتهاند كه جزء اوّل آن « سو » كمابيش به معناى سود بخشيدن باشد ؛ و بر روى هم به معناى كسى كه كارش سودبخش خواهد بود ، يا كسى كه سودآور باشد ، اين ريشهء « سو » در گاتهاى زردشت آمده ؛ بنابه جميع ملاحظات است كه بارتولومه « سوشيانت » را به رهاننده ترجمه كرده است .
- نظريهء مبدأ و معاد در دين زردشتى همانا يك اصل و بنيان هند و ايرانى دارد ، چنان كه از جمله « وره » جمشيد خود نوعى از سرزمين آخرت براى مردمان است ؛ حتى بعضى عناصر معادشناسى مزبور ريشهء هند و اروپايى دارد .
- در عهد عتيق شيطان يك « مدعى » است ؛ و كلمهء « ساطان » خود به معناى ادّعا و اتّهام پىگيرانه مىباشد ، ليكن در عهد جديد كه ابليس نقش اساسى و مهمّ در مسيحيّت ايفاء مىكند ، كاملا پيداست كه شكلگيرى مفهوم شيطان يهودى تحت تأثير « اهريمن » ايرانى واقع شده است « 26 » . سزاست كه هم اينجا يادآورى شود كتاب « آيين شهريارى در شرق » نوشتهء ساموئل ادى ( ترجمهء فريدون بدرهاى ) هم متضمّن تتبعات دينشناسى
هامش
( 26 ) .NVMEN , vol . xvi , fas . 3 , Dec . 1969 , pp . 161 , 162 , 163 , 164 , 165 , 171 - 2 , 174 - 175 .