وينديشمن تحقيق كرده است كه همان بيست و يك نسك اوستايى كه در سدهء نهم ميلادى موجود بوده ، در سدهء سوم قبل از ميلاد در يونان نيز موجود بوده است . منظور هرميپوس از آن دو ميليون بيت لا بدّ دو ميليون حرف بوده ، زيرا اگر هر كلمهاى را در حدّ ميانگين متشكل از شش حرف بدانيم ، دو ميليون حرف مفروض 333333 كلمه بدست مىدهد ، كه با آنچه « وست » اعتقاد داشته اوستاى اصلى شامل 345700 كلمه بوده مطابق است « 11 » .
3 . دربارهء چگونگى رسيدن دفترهاى فلسفى به دربار شاپور يكم ساسانى ( سدهء 3 م ) ابو سليمان منطقى در كتاب « صوان الحكمه » ( بندهاى 13 - 17 ) آورده است كه ابن المنجّم - ابو عيسى احمد بن على بن يحيى النديم ( سدهء 3 ق ) در كتاب « تاريخ سنى العالم » گويد كه شاهان ايران ولايات يونانى و روم را گشودند و بر شهرهايى چيره گشتند كه معدنهاى كتابهاى ايشان بود ، مشتمل بر فلسفه و حكمت ، مانند شهرهاى جزيره و شام و مصر و قسطنطنيه و جز اينها ؛ پس آنچه از كتب حكماء در آنها بود برخى را گرفتند و برخى را هم به طريق هديه دريافت نمودند ، چنانكه كتابهاى نجوم و هندسه و حساب و موسيقى و طبّ و حيل را غورديانوس پادشاه روم به شاپور بن اردشير ملقّب به « ذو الاكتاف » اهداء كرد . . . » [ همان ، ص 95 - 96 ] . اس . ام . اشترن
( S . M . Stern )
تحت عنوان « نقل كتابهاى علمى يونانى به فارسى » گويد كه من نمىخواهم به تمام اين مسأله در عصر ساسانى بپردازم ، چه اميدوارم به زودى جستار خود را به عنوان « احكام نجوم يونانى در ايران ساسانى و نقل آن به عربى » نشر دهم . اما اينك موضوع اهداء كتابهاى مزبور از طرف امپراتور گرديانوس به شاپور ساسانى خبر ارزشمندى است ؛ البتّه گرديان در نبرد با شاپور پيروز در 11 فوريه 244 م درگذشت ، پس اهداء كتب بايد به نحوى ديگر صورت گرفته باشد ؛ ظاهرا نويسنده از موضوع گردآورى متون اوستا توسط شاپور حسب روايات زردشتى اطلاع يافته ؛ چون آن دو همزمان بودند ، اين كار را منسوب به امپراتور كرده ، اما آنچه بيشتر مورد انتظار است آنكه وى « والرين » بوده باشد « 12 » .
هامش
( 11 ) . تأثير فرهنگ و جهانبينى ايرانى بر افلاطون ( استفان پانوسى ) ، ص 22 .
( 12 ) .Essays presented . . . to Richard Walzer , Oxford , Cassirer , 1972 , pp . 447 , 449 , 462 .