سماوات ) و متعلّقات آن - يعنى ثوابت و « بروج » از آن اورمزد است ؛ و « سپهر » ( - افلاك ) و متعلّقات آن - يعنى سيّارات و « كرات » از آن اهريمن است . نكتهء ديگر كه باز در شرح ستارگان چارسوى آسمان خواهد آمد ، جهات اربعهء سماوى موافق با عناصر اربع مقوّم جهان مادى و ديگر اربعات زروانى است . در مركز چهارگوشه يا چهار پهلوى نمودار جهات اصلى ( كوست اپاختر - شمال ، كوست خوراسان - مشرق ، كوست نيمروج - جنوب ، كوست خوروران - مغرب ) همانا « اورويسگاه » بوده ، به معناى جاى گردش يا چرخشگاه كه مرادف كلمهء پهلوى « يزشنگاه » ( - نيايشگاه ) مىباشد « 1 » . اينك ما را با « اورويسگاه » و اينكه جهات آن متعلّق به چه كسانى بوده كارى نيست ، بحث بر سر آن است كه آنجا به مثابهء چرخشگاه همانا معبّر از قطب جهات فلكى باشد . در پايان سخن از آسمان مينوى باز اشارهاى گذرا به محلّ بهشت ، ستارهپايگان و ساكنان آنها نقل از « روايات پهلوى » ( ص 206 - 210 ) بايسته است : « فروهر كسانى كه كرفه و گناهشان برابر است ، آنها را جاى به همستگان در ستاره پايه باشد . فروهر كسانى كه كرفهشان بيشتر است ، آنها را به ماه پايه جاى باشد . فروهر كسانى كه باز كرفهشان بيشتر است ، آنها را جاى به خورشيد پايه باشد ؛ و اندر خورشيد پايه همان گرزمان روشن است » « 2 » . در شرح طبقات آسمان مينوى ، منزلگاهها و باشندگان آنها ، بهترين مرجع همان كتاب « اساطير ايران » دكتر مهرداد بهار ( فصل ) ، اما شرح كامل كافى دربارهء خود « آسمان » - ساختمايهء آن و روايات مربوطه ، گفتار استاد بيلى محلّ رجوع تواند بود « 3 » .
ج . ( پيكرهاى سپهرى ) :
بخش گيتيگ يا ديدنى آسمان همانا « سپهر » است ، كه اصل لغوى آن - بنا به رأى استاد فقيد هنينگ - ايرانى كهن باشد « 4 » ؛ و از آن به « آسمانيك سپهر گرتيشنيك » ( - آسمان گردون سپهر ) تعبير شده ، كه بخش ستارهشناسى آسمان مىباشد « 5 » . سپهر ، تنهء « زروان » ( - زمان ) درنگ خداى است ( بندهشن ، ف 3 ، ب 1 ) كه
هامش
( 1 ) . رش : يسنا ( پورداوود ) ، ج 2 ، ص 16 - 24 / ويسپرد ( پورداوود ) ، ص 35 . / يشتها ( پورداوود ) ، ج 1 ، ص 469 .
( 2 ) . اساطير ايران ( مهرداد بهار ) ، ص 215 و 216 و 217 .
( 3 ) .Zoroastrian Problems , pp . 120 - 148 .( 4 ) .cf : ACTA IRANICA , 15 , p . 239 .( 5 ) . بيست مقالهء تقىزاده ، ص 568 .Zoroastrian Problems , p . 147 . /