ديروز در اين مجلس ، آقا به تمام رجال وطنپرست كه دولهها و سلطنهها و ملكها بودند ، بد گفت و آبروى آنها را برد و براى آنها چيزى باقى نگذاشت . مجلس جاى اين نيست كه كسى برخيزد و به اشخاصى كه سالهاى متمادى با صداقت رفتار كردهاند ، توهين كند . اگر شما به آن اشخاص معتقد نبوديد چرا اين اندازه آنها را دعوت كرديد ( صحيح است ) . اگر آقاى مؤتمن الملك براى رياست مجلس بد است چرا از ايشان مكدر شديد كه قبول نكرد ؟ و چرا به آقائى كه در مجلس تشريف دارند و به شخصيتهاى مهم توهين مىكنيد ؟ پيشنهاد رياست نكرديد ، شما كه چنين شخصى را در مجلس داريد چرا عقب مؤتمن الملك رفتيد ؟ ( صحيح است ) و چرا به من پيشنهاد رياست نموديد . اينها يك چيزهائى است كه براى مجلس شوراى ملى بسيار بد است . مجلس شوراى ملى بايد با مملكت يكى باشد ، مجلس شوراى ملى بايد فرقى بين خود و ملت نگذارد ، مجلس بايد خود را از ملت بداند ( صحيح است ) مجلس بايد با ملت يكى باشد و به جامعه خدمت نمايد ( صحيح است ) آن مجلس شوراى ملى كه از ملت جدا باشد و به اين اباطيل معتقد شود مجلس شوراى ملى ايران نيست .
* * * بعد از بيانات نمايندهء اول تهران ، سيّد ضياء الدّين پشت تريبون رفت و در تعقيب مذاكرات جلسهء قبل خود توضيحات ذيل را ايراد نمود :
سيّد ضياء الدّين : بنده ديروز نتوانستم تمام عرايض خودم را عرض كنم ( بعضى از نمايندگان : حالا بفرمائيد ) اطاعت مىكنم چون يكى از آقايان به بنده فرمودند كه دير شده است و بايد مجلس را ختم كنيم و از اين پيشآمد هم متأسفم از اينكه وقت مجلس دو روز بايد راجع به اعتبارنامهء من ضايع شود و مسرورم كه اين پيشآمد سبب شد كه يك حقايقى را كه ديروز مجال نشده است حالا عرض كنم . اوّلا ديروز آقاى دكتر فرمودند يككلمه فرمايشى دارند و بنده منتظر نبودم كه يك خطابه مرقوم فرمايند و چون اين انتظار را نداشتم خطابه ننوشتم و حالا مجبور هستم كه از حفظ مطالبى را كه يادداشت كرده بودم ، عرض كنم . قبل از شروع ، در جواب فرمايشات آقاى دكتر ، يك توضيحى بايد عرض كنم . فرمودند به تمام دولهها و ملكها و سلطنهها اهانت كردهام . بنده اطمينان مىدهم به جنابعالى كه قصدم اين نبوده است و اگر در اين موضوع يك توضيحى دادم سببش اهانتى بود كه حضرتعالى به روزنامهنويسها و مدير روزنامهها و طبقهء غير دولهها و سلطنهها فرموديد و امروز آمديد اصلاح كنيد خرابترش كرديد . فرموديد كه يك نفر روزنامه نويس بايد « كارير ادارى » داشته باشد و در دواير كار كرده باشد تا بتواند رئيس الوزراء بشود . الحمد للّه كه هستند امروز در مجلس كسانى بر خلاف بيست سال پيش كه مىدانند كلمانسو كه فرانسه را در بزرگترين جنگها نشان داد يك روزنامهنويس بود و در كار دولتى نبود مستوفى هم نبود . در هيچيك از امور ادارى هم تخصص نداشت . تحصيلاتش در طب بود ولى خدا به او يك قريحه داده بود كه يك رجل سياسى شد . يكى از بهترين خطباى فرانسه در مدت چهل سال كلمانسو بود . اين كلمانسو در هيچ اداره سابقه نداشت ( دكتر
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 454
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٤٥٤