تخطي إلى المحتوى الرئيسي

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 420

مساهمون:

ص٤٢٠
نجات مملكت از مصائب كنونى مخالفت ورزد به او رحم نخواهم كرد . هم‌وطنان شما را به انتظام و كار دعوت مىنمايم . هشتم حوت 1299 شمسى س . ضياء الدّين طباطبايى - رئيس الوزراء
شرح
( 25 ) - سند زير به خوبى نشان مىدهد كه وابستگى سيد ضياء به دولت انگلستان تا چه حدّ مفتضحانه‌اى بوده است . اين نامهء فوق‌العاده محرمانه از جانب نورمن وزير مختار انگليس در تهران براى لرد كرزن در تاريخ 25 فوريه 1921 نوشته شده است : « . . . سيّد ضياء الدّين دربارهء سياستى كه قرار است پس از تشكيل كابينه‌اش اتخاذ كند ، اطلاعات محرمانهء زير را در اختيار من قرار داده است : اولا خيال دارد تا آنجا كه بتواند ، عدّهء اعضاى كابينه را محدود كند و انجام وظايف غالب وزارتخانه‌ها را ، بىآنكه وزيرى تعيين كند ، به دست معاونان همان وزارتخانه‌ها بسپارد . به عقيدهء وى بدون اعلام لغو شدن قرارداد ، كابينه‌اش هرگز نخواهد توانست شروع به كار كند . اما چنان كه مىگفت توأم با اعلاميهء مربوط به لغو قرارداد ، اعلاميهء ديگرى نيز به اين مضمون منتشر خواهد شد كه قصد دولت ايران از لغو قرارداد مزبور ، ابراز هيچ‌گونه خصومت نسبت به بريتانياى كبير نيست و كابينهء جديد منتهاى سعى خود را به كار خواهد برد تا حسن نيت ايران را نسبت به انگلستان كه به عقيدهء وى مهمترين شرط بقاى استقلال ايران است ، ثابت كند . از آن گذشته ( طبق اطمينانى كه سيد ضياء به من داد ) قدم‌هاى لازم بىدرنگ برداشته خواهد شد تا عده‌اى از افسران و مستشاران انگليسى در وزارتخانه‌هاى جنگ و ماليّه مشغول خدمت گردند ولى استخدام آنها به‌طور خصوصى ، براساس قرارداد بين الاثنين ، صورت خواهد گرفت تا بهانه به دست دشمنان ما نيفتد كه هو بيندازند و بگويند قراردادى كه لغو شده بود ، به نحوى ديگر به معرض اجرا گذاشته شده است . نيز ( به گفتهء سيّد ضياء ) دقت خواهد شد كه فعاليت اين گروه از كارمندان ارشد انگليسى در دواير دولتى ايران ، حتى المقدور جلب توجه عامه را نكند و به همين دليل در اعلاميهء رسمى كه راجع به وظايف اين‌گونه مستشاران منتشر خواهد شد ، به عمد از آوردن كلمهء انگليسى اجتناب و همين‌قدر اعلام خواهد شد كه دولت جديد خيال دارد از كشورهاى مختلف اروپايى عده‌اى مستشار براى سروسامان دادن به امور بعضى از وزارتخانه‌هاى ايران استخدام كند . براى اينكه ظاهر اين اعلاميّه محفوظ بماند ، از فرانسويان و آمريكائيان ، و در مرحلهء آخر حتى از روسها ، دعوت خواهد شد كه عده‌اى مستشار براى انجام‌وظيفه در وزارتخانه‌هايى كه اهميتشان كمتر است در اختيار دولت ايران بگذارند . هدف سيّد ضياء از اعلام اين دعوت ، اين است كه حتى المقدور نظر مساعد دولتهاى خارجى را نسبت به كابينهء خود جلب كند و در عين حال خاك به چشم بلشويكها و ناراضيان محلى بپاشد تا متوجه نگردند كه دو وزارتخانهء مهم ( جنگ و ماليّه ) به دست مستشاران انگليسى سپرده شده است .