سياسى عربستان تركيه ، و سركنسول دولت پادشاهى بريتانيا در بغداد . »
[ تشيع و مشروطيت ، تأليف عبد الهادى حايرى ]
شرح
( 11 ) - « بعضى از تلگرافات مبادله شده بين علماى مهاجر كاظمين با دربار و هيئت دولت ايران به اين شرح است :
« تلگراف رمز از تهران ، توسط وزارت خارجه
حضرت آيتاللّهزاده
از قرار معلوم حقايق امور ، در حضور حضرات آيات اللّه كشف نشده . البتّه خاطر مبارك از مقدمات اولتيماتوم ثانى مسبوق است كه پس از تأخير در قبول تكليفهاى اوليهء روس كه اهميت زيادى نداشت و رد آن ، موجب سوق قشون به رشت و قزوين شد ، اولتيماتوم ثانى ، مبنى بر تقاضاى عزل « شوستر » و اطلاع دادن به دولتين براى استخدام مستشارهاى خارجى ، و تأديهء مخارج قشون رسيد .
در اين مواد هم با قرب خطر و وضوح امر مسامحه شد . در اين بين وقايع رشت و تبريز بظهور رسيد و جهّال و خائنين بهانه بدست اجانب دادند . قنسولهاى روس در تمام شهرهاى ايران براى حفظ اتباع خود قشون خواستند .
پس از فوت موقع و وقوع در تهلكه اشخاص معلوم الحال به خبط خود معترف و بعد از آنكه تبريز و رشت در تحت اشغال كلى و شهر مشهد نيز در معرض خطر واقع گرديد ، مجلس شوراى ملى رأى به قبول اولتيماتوم داد .
بواسطه قبول اولتيماتوم سوق قشون نشد . از اشغال مشهد مقدس و مداخله در امر حكومتى آنجا جلوگيرى شد . قشون قزوين كه مصمم به اشغال پايتخت بود بعضى معاودت نموده از آن وقت شب و روز مشغول اصلاح و جمعآورى خرابيهاى گذشته هستيم ، اگر مفسدين بگذارند و در داخل اتحاد و اتفاق باشد به توفيق اللّه تعالى اميدوارى ترميم و اصلاح مفاسد حاصل است .
واضح است اصلاح آنهمه خبطهاى فاحش آنى الحصول نيست ، ولى با حقيقت و احتياط و اقتدار حكومت موفقيت تدريجى است . مسلما غير از اين مطالب هرچه عرض كرده باشند يا در مطبوعات تركى و آژانسها درج شده باشد كذب محض است . اميدوارى به رفع شر محمد على ميرزا و مخالفين نيز بوسيله پولتيكى حاصل است . اينكه تا حال مفصلا مطالب عرض نشده به اين جهت بوده كه حجت الاسلام آقا ميرزا محسن كه از جزئيات اوضاع حاضره مطلع هستند لا بد حقايق را مكشوف داشته ، حال احتمال دادم شايد مطلب را كاملا عرض نكرده باشند مزاحمت دادم . عرايض را حضور حضرات آيات اللّه معروض ، هر مطلب مهم هم حادث شود بتوسط حضرتعالى حضور مباركشان عرض مىشود .
توجه باطنى در اصلاح امور مسلمين از ذوات مكرمه مسئلت مىنمايد .
فى 17 صفر وثوق الدوله » .
پس از تلگراف فوق ، تلگراف ديگرى در تاريخ 20 صفر از طرف وثوق الدوله به كاظمين مخابره مىشود كه متضمن توفيق دولت در تبعيد و رفع غايله محمد على ميرزا و سالار الدوله بود و در ضمن وثوق الدوله درخواست كرده بود كه حضرات آيات توجه سريعى در رفع حكم تحريم امتعهء روس و انگليس بفرمايند .
بعد از وصول آن تلگراف ، آيتاللّهزاده خراسانى تلگراف زير را توسط وزارت امور خارجه جهت وثوق الدوله مخابره نمود :