فرمود خدا هرچه سوار است و پياده * آيند به اين خانه ز هر راه خَماخَم « 1 »
دين مقصد و مبدأ پىِ فرمان خدا گشت * بر گمشدگان ره « او » مرجع و مَعلَم « 2 »
6 - اوجِ فرود
آنجا كه در آن هرچه بوَد « بود » نبود است * در ديدهء صاحبنظران عين « نمود » است
كس را نه به ميعاد مقاميست نه ميقات « 3 » * آنجا همه « ماهيّت » و او جمله وجود است
بينى كه يكايك همه چون قطره به درياست * و اينك همه تن يكتن و در حال سجود است
بينى كه در اين مرحله ذرّات وجودت * مانند غبارىست كه در اوج فرود است
از بهر قعود است بهر هرجا كه قياميست * وزبهر قيام است به هرجا كه قعود است
بين عرب و هندى و تُرك است كه نجواست * وان رومى و زنگيست كه در گفتوشنود است
افسوس كه اين ملجأ ديرينهء اسلام * ديريست كه در سيطرهء « آل سعود » « 4 » است
7 - عرفات
اى قائم بالذّات كه حاكم به ذواتى * قَد زاد غرامى لجمالك بحياتى « 5 »
مخلوق چهسان خالق خود باز شناسد ؟ * در واژه نگنجى كه فراتر ز صفاتى
اى يار سفركرده به خويش آى كه امروز * بر وقفه به درگاه خدا در عرفاتى « 6 »
هامش
( 1 ) - راه خماخم ترجمهاى از فجّ عميق كه به شرح زير در قرآن آمده است :. . . وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ .( سورهء حج ، آيهء 27 )
( 2 ) - معلم يعنى نشانى ، راهنما . على عليه السّلام در خطبهء اوّل ذكر حجّ ( نهج البلاغة ) مىفرمايد : « جمله سبحانه و تعالى للاسلام علما » . همچنين مراجعه شود به سورهء بقره ، آيهء 125 و سورهء آل عمران آيهء 96 .
( 3 ) - دربارهء ميقات و پنج موضع آن مراجعه فرمايند به : احكام القرآن ، برقعى ، ص 400 .
( 4 ) - امرى خاندان وهّابى ، كه از سال 1147 قمرى تا امروز بر جزيرة العرب حكومت راندهاند و اوّل آنان « محمّد بن سعود » بود . در لحظات تحرير اين يادداشت ، حكومت عرب مانع زيارت ايرانيان از مكّه شده است .
( 5 ) - سوگند به هستىام كه شيفتگى من به ديدارت روزافزون است . ( مصراع عربى از سراينده است ) .
( 6 ) -فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ . . .( بقره ، آيهء 198 ) . شريعتى مىگويد : عرفات ، آخرين منبر پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله بود .
و ابن اثير ، بيانات حضرتش را ذيل عنوان « بيان حجّ و وداع » آورده است ( رجوع فرماييد به : الكامل فى التّاريخ ، ج 1 ، ص 372 ) . عرفات ، موقف حجّاج در روز نهم ذىالحجّه و در واقع ، شهر يك روزه است . اين منطقه در چند كيلومترى مكّه قرار دارد و از طريق تنگهاى كه بهسوى منى كشيده شده است ، به زيارتگاه ختم مىشود . حاجيان نماز ظهر و شب را در