توحيد ( 1248 - 1199 )
محمّد اسماعيل وصال ، متخلص به « توحيد » ، پنجمين فرزند ميرزا شفيع وصال در سال 1236 هجرى شمسى قمرى ( 1199 ش ) در شيراز ديده به جهان هستى گشود . علوم ادبيّت و عربيّت را فراگرفت و هنر خوشنويسى و خطّاطى را نيز آموخت و در حسن ادبيّت و عربيّت را فراگرفت و هنر خوشنويسى و خطّاطى را نيز آموخت و در حسن خطّ مقام و منزلتى و الا يافت . در همهء خطوط مهارت پيدا كرد ، امّا در نوشتن خطّ نسخ به حدّ كمال رسيد .
داور ، در كتاب مرآة الفصاحة مىنويسد : « توحيد خطّ غبار را كه هر چشمى نمىتواند تميز دهد ، خوب مىنوشته است . »
روحانى وصال در كتاب گلشن دراينباره مىگويد : « سورهء توحيد را بر دانهء برنج مىنوشت و به امضاى خود مىرسانيد . »
توحيد غير از خوشنويسى ، آوازى دلكش داشت ؛ چندانكه با لحن دلاويزش در مناجات ، همسايگان را به وجد و سرور مىآورد . ديوان بيكى دراينباره مىنويسد : « در علوم به قدر حال تحصيل كرده و در رياضى بيشتر و در موسيقى افزونتر ؛ صوتى بسيار خوب داشت كه واقعا آدم باهوش را بلكه بىهوش را منقلب مىكرد . »
ديوان اشعارش متجاوز از دو هزار و پانصد بيت است كه وسيلهء يزدانى ، برادرش ، جمعآورى گرديده . وى در قصايد از ناصر خسرو علوى و در غزليّات از خواجه حافظ