سايه ( 1306 )
هوشنگ ابتهاج ( ه . ا . سايه ) ، فرزند ميرزا آقا خان ، در سال 1306 هجرى شمسى در رشت ديده به جهان گشود و پس از اتمام تحصيلات به اتفاق خانواده به تهران آمد و رحل اقامت افكند .
من با سايه در روزگارى آشنايى يافتم كه چندان شهرت و معروفيتى نداشت ؛ شاعرى غزلسرا بود و در غزلسرايى همانند ديگر شاعران گوشهگير و عزلتخواه ؛ از خودنمايى و تظاهر به دور بود و در مجامع و محافل ادبى كمتر ديده مىشد ؛ جز با چند تن شاعر كه به آنها اعتقادى داشت با ديگر شاعران كمتر مىجوشيد ؛ اغلب در خانه مىنشست و خانهاش در خيابان زريننعل بود و غزلى مىسرود و گاهى آن را براى مجلهاى مىفرستاد كه چاپ شود .
در سال 1325 نخستين اثر او به نام « نخستين نغمهها » به چاپ رسيد كه سايه بيشتر تحت تأثير شعر حافظ قرار گرفته و از شيوهء او پيروى كرده است . دومين اثر او به نام « سراب » در سال 1330 انتشار يافت و در اينجا سايه در كار خود ماهرتر شده و بيشتر توانسته است خصوصيات ذوق و سليقهء شخصى را نشان دهد و قطعات اين مجموعه هم از جهت قالب شعرى و هم از حيث نوى و اصالت احساس و ادراك بسيار قابل توجه است ، ولى ازاينپس سايه شاعر گذشته نيست او به ياد مردم ميهن خود مىافتد و از آنان الهام مىگيرد و متوجه مىشود كه بايد هنر خود را از چهارچوب خودخواهيها خارج ساخته و در خدمت مردم كشور خود بگمارد . و همين كار را مىكند ؛ در اينباره خود چنين مىگويد :
« زمانى بود كه من هنوز دشمن و دوست خود را نشناخته بودم ، هنوز عشق بزرگم را نيافته بودم ، با ديگران مىسوختم ، اما شعر من سراب بود و در پايان آن روزگار نوشتم ؛ به