حيرت ( 1296 - 1226 )
ابو الحسن ميرزا شيخ الرئيس ، متخلص به حيرت ، فرزند حسام السلطنه شاهزاده محمد تقى ميرزا و نوادهء فتحعلى شاه قاجار ، در سال 1264 هجرى قمرى در تبريز از مادر زاد . در ششسالگى او را به مكتب ملا عبد العلى كه آموزگار اميرزادگان بود گذاشتند و قرآن و خواندن و نوشتن فارسى را آموخت و تعليم خط نيز گرفت ، ازآنپس به فراگرفتن صرف و نحو پرداخت .
شيخ الرئيس در يازدهسالگى به اتفاق پدر به تهران آمد و در مدرسهء ملا آقا رضا نحو و منطق را از محضر ملا على دماوندى فراگرفت و پس از چندى او را به مدرسه نظامى سپردند و مدت دو سال نيز به آموختن حساب و هندسه اشتغال ورزيد . آنگاه در سال 1264 قمرى به مشهد عزيمت كرد و علوم ادبيه و عربيه را نزد اساتيد هر فن تكميل نمود و حكمت و كلام را نزد ملا ابراهيم سبزوارى كه از شاگردان حاج ملا هادى سبزوارى بود فراگرفت .
ازآنپس به عتبات سفر كرد و در نجف اشرف و كربلا از مراجع بزرگ ، چون حاج ميرزا حبيب رشتى ، فاضل ايروانى و شيخ زين العابدين مازندرانى فقه و اصول و ساير علوم اسلامى را تلمذ نمود و سفرهايى به حجاز ، اسلامبول و هندوستان كرد و به تدريس و تبليغ پرداخت .
شيخ الرئيس در شمار دانشمندان و اديبان بود و بر نظم و نثر توانايى كامل داشت و زبان فرانسه را نيز مىدانست . در اشعارش مضامين عالى يافت مىشود و خود مىگويد :
« اين بنده را ابتداى شباب ، به تشويق احباب ، به سرودن اشعار و نمودن افكار رغبتى تمام بود و بدون تكلف و توقف معانى لطيفه را كه در خاطر مخزون بود طى سخنى موزون بيرون آورده ، به اقتضاى موارد غزلها و قصايد پرداختمى . »