ارزنده تفسيرى ، تا حدودى ترسيم و تحرير نمائيم و بانوانى را كه در آغاز راه هستند و اثر قرآنى دارند در ذيل همين مفسّره ، قلمداد نمائيم ، چون حركت قرآنى آنان ، تأثير بسزايى در جامعه و سازندگى نسل مشتاق قرآن دارد . آنان بيشتر و مؤثرتر از مردان مىتوانند در روند مفاهيم قرآن تأثير داشته باشند .
ازاينرو در اين بحث با مقدمهء كوتاهى كه تحت عنوان « زن در آستان قرآن و همراه آن » آغاز شده است ، تعدادى از زنان معاصر قرآنپژوه را با حذف ترتيب تاريخى معرّفى مىنمائيم .
از آن دوران سخت و سياه شعب ابى طالب كه خديجه كبرى همراهى و همرأيى خود را با پيامبر اسلام ( ص ) ، اعلام نمود و اموال و دارائى خود را تقديم آرمان و هدف والاى قرآن و اسلام نمود ، از آن زمان كه سميّه مادر عمّار ، نخستين زن شهيدهء راه اسلام و قرآن ، خون خود را تقديم آيين نوپاى اسلام نمود و نخستين شهيدهى راه قرآن گرديد ، از آن روزگار ، كه فاطمهء اطهر و مصداق بارز كوثر ، فلسفهى نبوّت و روند احكام اسلام و قرآن را در مسجد مدينه ، در حضور خليفه و مسلمانان صدر اسلام با آن بيان رسا و تقرير شيوا ترسيم و تحرير و افشاء نمود و آنگاه كه « صحيفه فاطميّه » ، او به صورت مستور و مرموز مظلومى آن بانوى رنجديده ، همانند مدفن ناپيدايش درآمد صحيفهاى كه خود ، نوعى تفسير مبين بر قرآن كريم بود .
و از آن دوران ، كه « امّ السّلمة » ، همسر رسول خدا ( ص ) ، شبزندهداريها و تلاوت آيات الهى را در محضر رسالت ( ص ) ، تمرين مىنمود و از اصحاب رمز و راز آن بزرگ گرديده بود از آن روزگار كه فضّه خدمتگزار حضرت صدّيقه طاهره ( س ) جز با آيات قرآن با كسى گفتگو و تكلم نمىنمود آرى ، از آن دوران كه زينب كبرى ، « عقيلة العرب » ، در دو خطبهء ارتجالى و اضطرارى در كوفه و شام ، در عرض چند دقيقه ، چندين آيات نورانى را پشتسر هم مورد استناد و استشهاد قرار مىداد و در آن شرائط روحى خاص ، تسلّط و تبحّر خود را در معارف قرآنى نشان مىداد ، جايى كه در خطبهء شام با بيان رسا مىفرمود : « الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على جدّى رسول اللّه ، سيّد المرسلين صدق اللّه سبحانه كذلك . يقول :
« ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ . »
« 1 » الى ان قالت :
« وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ »
« 2 » أ من العدل يا ابن الطلقاء تخديرك سرائرك و إماءك و سوقك بنات رسول اللّه سبايا . الى ان قالت :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ »
« 3 » و حسبك « باللّه وليّا و حاكما » « 4 » و برسول اللّه خصيما و بجبرئيل ظهيرا » . « 5 » الى ان قالت : حين لا تجد يا يزيد
« ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ يَداكَ وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ . »
« 6 » و إلى اللّه المشتكى و اليه المعوّل » ثمّ كد كيدك و اجهد جهدك فو الّذى شرّفنا بالوحى و الكتاب و النّبوة و الانتجاب هل رأيك الّا فتد ايّامك إلا عدد ، و جمعك الّا بدد ، يوم ينادى المنادى الا لعن الظّالم العادى ، الى ان قالت : نسأله حسن الخلافة و جميل الإنابة إنّه
« رَحِيمٌ وَدُودٌ »
. « 7 »
آرى تعليميافتهء مكتب قرآنى در يك خطبه مالامال از مضامين قرآنى و سرشار از معارف آسمانى ، در عرض چند ثانيه و دقيقه بيش از هفت مورد از آيات نورانى قرآن تمسّك جسته است .
و اين امر ، در آن شرائط روحى و اضطرارى ،
هامش
( 1 ) روم آيهء 10 .
( 2 ) آل عمران آيهء 178 .
( 3 ) آل عمران ، آيهء 169 - 170 .
( 4 ) استفاده از آيهء 45 / نساء .
( 5 ) استفاده از آيهء 66 .
( 6 ) آيه 10 ، سورهء حج .
( 7 ) سورهء هود ، آيه 90 .