خواهر بزرگوار علّامه محمد باقر مجلسى ، صاحب بحار الانوار ( در 110 جلد ، م - 1111 ه . ق ) ، و همسر ملا صالح مازندرانى سراغ داريم ، كه همراه همسر بزرگوارش در علوم قرآنى و معارف تفسيرى ، گامهائى برداشتهاند ، در آيات الاحكام دستى داشتهاند ، هرچند اثر مكتوب و نشان بارزى از خدمات تفسيرى او را در دست نداريم ، ولى روايات آن متواتر و مستفيض مىباشد كه با همسر خود همكاريهاى علمى داشته است .
1011 . زهرا نفيسى
او در اثر تحقيقى كه پيرامون تفسير الجواهر طنطاوى ، تحت عنوان « عقل و علم در تفسير الجواهر » ، انجام دادهاند و در مجله بيّنات ويژهء پژوهشهاى قرآنى به چاپ رسيده است ، مىتوان او را در رديف پژوهشگران معارف قرآنى نام برد . « 1 »
1012 . نوهء مجلسى
در قرن يازدهم هجرى ، از نوهء همان عالم ربّانى ، دختر موسى عزيز اللّه بن محمد تقى مجلسى ، ( متوفى 1074 ه . ق ) ، سراغ داريم ، كه در عداد علماء و دانشمندان معدود و رسائل متعدد فقهى و قرآنى ، به دو منسوب مىباشد ، كه در لابلاى آنها ، آثار تفسيرى نيز وجود دارد . اين بانوى دانشمند حواشى بر كتاب من لا يحضره الفقيه دارد و بانوان در احكام شرعى بر او مراجعاتى داشتند .
1013 . دختر منشار
در قرن دوازدهم هجرى ، دختر آية اللّه ، شيخ على منشار ، شيخ الاسلام اصفهان و همسر فاضله و عالمهء شيخ بزرگوار ، شيخ بهائى ( قدّس سرّه العالى ) ، نيز زنى بوده است عالمه ، فاضله ، فقيهه ، مفسّره ، كثيرة العلم و الفضل ، او فقه و حديث و تفسير به بانوان معاصر خويش ، تعليم و تدريس مىنمود و چهار هزار جلد كتاب موروثى را در اختيار داشت ، و از آنها بهره مىگرفت ، و پس از فوت همسرش ، شيخ بهائى ، ( متوفى 1030 يا 1031 ه . ق ) او در قيد حيات بود و به افاضهء علمى خويش ادامه مىداد . « 2 »
1014 . دختر مرحوم ميرزا محمد باقر نوّاب
در قرن سيزدهم ، مرحوم ميرزا محمد حسن نجفى اصفهانى ، يكى از علماى بزرگ اصفهان بود ، كه پس از هشتاد و يك سال عمر ، در سال 1317 ، از دنيا رخت بربست و در تخت فولاد اصفهان ، مدفون گرديد . مادر او ، دختر مرحوم ميرزا محمد باقر نواب ، بود ، كه سمت وزارت آقا محمد خان قاجار و فتحعلى شاه را داشته است . اين بانوى بزرگوار از علماء و حكماء بوده است . نهج البلاغة را به فارسى شرح كرده است و با تحقيق فراوان ، تفسيرى بر قرآن مجيد نوشته است ، كه در چهار مجلّد قرار دارد ، و براساس عناوين زير جدولبندى شده است :
1 . قصص و حكايات ( و آيات آن ) .
2 . احكام و دستورات ( و آيات آن ) .
3 . مواعظ و پند و اندرزها ( و آيات آن ) .
4 . معارف و حكمتها ( و آيات آن ) .
البتّه اين نوع دستهبندى آيات ، يك نوع تفسير موضوعى است ، كه امروز عالىترين نوع تفسير ، شمرده مىشود . « 3 »
1015 . آمنه صدر بنت الهدى [ مستشهده 1400 ق ]
بانو آمنه بنت الهدى ، يكى از زنان دانشمند و
هامش
( 1 ) مجله بينات ، ش 6 ، سال دوم ، 1374 ، 153 - ص 136 .
( 2 ) ريحانة الادب ، ج 8 ، ص 365 - 366 ، چاپ خيام تهران .
( 3 ) تذكرة القبور آيتاللّه حاج شيخ عبد الكريم گزى اصفهانى ( م 1341 ) .