زيرا زينت از ظاهرترين خواصّ نور نيست ، تا به اعتبار آن قائل به مجاز شويم . . . » « 1 »
2 . تحرير العقلاء :
« كتاب تحرير العقلاء با تقريظ مرحوم اديب ابو الحسن خان بن محمد حسين خان ذكاء الملك ، متخلص به « فروغى » ، شروع گرديده است . « 2 »
خوشبختانه نسخهاى از آن كتاب در كتابخانه اينجانب ، موجود مىباشد . كتاب به صورت رقعى در 295 صفحه ، با سه صفحه اصلاحيّه الحاقى ، در سال 1312 شمسى مطابق 1352 هجرى قمرى ، در مطبعهء ارمغان به چاپ رسيده است . و نمونهء خط نويسنده در صفحه نخست كليشه شده است . مقدّمهء بسيار جالب و خواندنى در شرح حال خاندان مرحوم حاج شيخ هادى در آن گنجانده شده است . و به سيرهء صحيحهء علماى سلف ، اشارات زيبائى دارد .
جايى كه گويد :
« زهد و تقوا و احاطه و تبحّر بزرگان اين خاندان بر فنون فقاهت و احكام شريعت توأم به خشكى ذوق و تنگى ميدان نظر كه به حفظ اقوال و صرف حوصله در قيل و قال متوقّف مانده باشد ، نبوده است بلكه زهد و تقوى از بىآلايشى فطرت و توسعهء علم منقول از كثرت فهم و استعداد ايشان فراهم و به لطف ادراك در دقايق ادب و غور نظر در معقول منضمّ بوده است . » « 3 »
از اين سخن تمام مطالب تفسير را نيز مىتوان يافت .
* وفات او
او در سال 1321 ه . ق ، رخت از دنيا بربست . و در مدرسهاى كه كنار خانهاش بود مدفون گرديد .
719 . تفسير لاريجانى [ م 1321 ه . ق ]
مؤلّف آن ، آية اللّه سيد محمد علىّ بن سيد مهدى حسينى تهرانى لاريجانى نياكى معروف به تيرفروش ، يكى از اعيان كلامى و تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . اين اثر قرآنى به زبان فارسى در يك مجلد در شرح و بيان و تأويل آياتى است . كه مربوط به امامت و ولايت و فضائل خاندان عصمت و طهارت ، به ويژه امير المؤمنين عليّ بن ابى طالب ( ع ) مىباشد . او در اين كتاب از طريق روايات و كلام به بحث و بررسى و تفسير پرداخته است . اين كتاب در 1316 ه . ق ، در 342 صفحه وزيرى در تهران چاپ سنگى گرديده است . « 4 »
720 . بحر الحقائق ، ملك [ م 1321 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مرحوم ميرزا فضل اللّه بن جمال الدّين الميثمى تهرانى ، يكى از اعيان تفسيرى شيعه در قرن چهاردهم هجرى مىباشد . موضوع تفسير او پيرامون سوره توحيد و كشف اسرار و رازهاى يكتايى خالق جهان مىباشد . « 5 »
721 . تفسير شيخ حسينعلى شجاعى [ م 1322 ه . ق ] [ تفسير سورههاى الرحمن و الزمر و الشمس ]
مؤلّف آنها ، عالم بارع مولى شيخ حسين بن على سجاسى زنجانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . تفسير سورههاى ثلثه
هامش
( 1 ) بررسى تفاسير تكنگارى از پژوهشهاى قرآنى ، شماره 2 ، ص 323 .
( 2 ) الذريعة ، ج 3 ، ص 387 .
( 3 ) تحرير العقلاء و پيشگفتار آن .
( 4 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 562 به نقل از منابع :
المآثر و الآثار ، ص 159 - معجم الدراسات القرآنية ، ص 5 ، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى ، خانبابا مشار ، ج 4 ، ص 424 - نقباء البشر فى القرن الرابع عشر ، ج 4 ، ص 1544 .
( 5 ) كتابنامه بزرگ قرآن كريم ، ج 3 ، ص 443 ، به نقل از مأخذ دائرةالمعارف الإسلامية ايران شيعه 12 امامى ، ج 3 ، ص 237 ، معجم الدراسات القرآنية عند الشيعة الامامية ، ص 37 ، شيعه و تفسيرنويسان آن مكتب ، ص 86 .